Column

Wild Schieten

Foto Reuters

Na de schietpartij in Denver tijdens een Batman-film waarbij de 24-jarige student James Holmes twaalf mensen heeft doodgeschoten, is de discussie over dit soort geweld hervat. Ik heb geen verstand van Batman. Toen mijn kinderen klein waren, een jaar of veertig geleden, keken ze graag naar films waarop de vleermuisachtige held zijn zegenrijke avonturen beleefde. Maar ook Batman is groot geworden en ik heb me laten vertellen dat hij in zijn nieuwste versie al snel en meedogenloos geweld gebruikt. Daarin gaat hij in ieder geval met zijn tijd mee. De kwestie waarom het hier gaat is of het kijken naar geweld het verlangen naar het plegen van geweld doet toenemen, of althans geweldpleging vergemakkelijkt.

Er is een school in de psychologie en de psychiatrie waarvan de vertegenwoordigers hartstochtelijk betogen dat er absoluut geen verband bestaat. Als ze gelijk hebben, kunnen we de hele reclame afschaffen. Dan zijn we meteen van die spastische dames en heren af, die op de televisie dansend en hossend de kijkers tot een bezoek aan de supermarkt proberen te verleiden. Dan hebben we in de krant ook geen plaatjes meer van die prachtige horloges waarop het altijd tien over tien is. Geconcentreerd kijken veroorzaakt een reactie. Weerzin, verlangen, lust tot kopen of imiteren. Het duidelijkst is het vastgelegd door Menno ter Braak als hij een Duitse bioscoopdirecteur citeert. Im Kino wird Appetit gemacht, zu Hause wird gegessen.

In de nu gevoerde discussie bracht een lezer van de Volkskrant Dick Bos ter sprake, een particuliere detective die zich in het midden van de vorige eeuw tot held van de jeugd ontwikkelde. Hij is de schepping van de tekenaar en schrijver Alfred Mazure. Bos is een onwaarschijnlijk breedgeschouderde man, die meestal toevallig in een misdadig complot terechtkomt, zich aan de kant van de deugd schaart en dan met jiu-jitsugrepen en als het niet anders kan met een vuurwapen de verwikkelingen tot een goed einde brengt. ‘Na zo’n nekslag zeggen ze gewoonlijk niet veel meer’, zegt hij. Of: ‘Nu heb je kennis gemaakt met de vliegende schaar’, als hij met een ongelofelijke sprong wijdbeens de tegenstander buiten gevecht heeft gesteld. Een enkele keer schiet hij het pistool uit de hand van de boef. Die zegt dan: ‘Au, mijn poot.’ Of: ‘Bos, ik heb je onderschat.’

Het eerste boekje, Het geval ‘Kleyn’, is verschenen in juli 1940, een mooi uitgaafje van ik schat 8 bij 12 centimeter. Het kostte een kwartje. Al snel verschenen er meer. Bos reisde de wereld af, kwam in Chicago terecht, schoot met een machinegeweer op gangsters, beleefde avonturen in het Midden-Oosten en in Soho. Er zijn 73 boekjes verschenen, die tenslotte allemaal in het verzameld werk van Mazure terecht zijn gekomen, mooi uitgegeven door de Uitgeverij Panda. Zeven delen, het laatste in 2006. Een oeuvre.

In de jaren veertig dachten veel grote mensen er anders over. De jeugd werd op het verkeerde pad gebracht. Zedenbedervend. Zat je in de klas te lezen, dan werd het boekje je afgepakt en je kreeg het niet meer terug. In dezelfde tijd rookten de puinhopen van Rotterdam nog, veroverden de Duitsers nog een deel van Frankrijk en begon de Luftwaffe met het systematisch bombarderen van Engeland, de Blitz. Dat was een ander deel van de opvoeding, de vijf jaar oorlog met tot besluit de Hongerwinter. Ik denk dat Dick Bos heel wat minder invloed op mijn generatie heeft gehad.

Sinds ongeveer een jaar of twintig hebben we met jongelui te maken die dusdanig in de war zijn dat ze zich gedrongen voelen, massamoorden te plegen. Een van de eersten is Timothy McVeigh die op 19 april 1995 het regeringsgebouw in Oklahoma opblies, wat 168 mensen het leven kostte. Hij wilde wraak nemen op de FBI. Toen kwam op 20 april 1999 de massamoord op de Columbine Highschool, door Eric Harris (18) en Dylan Klebold (17). De jongens voelden zich miskend, werden gepest en hadden voor de schietpartij laten weten dat ze door de nazi’s waren geïnspireerd. Resultaat: dertien doden. En Nederland is niet achtergebleven. In Alphen aan de Rijn heeft de 24-jarige Tristan van der V., psychisch labiel en liefhebber van vuurwapens, zeven mensen doodgeschoten. En nu hebben we de 24-jarige James Holmes, eens veelbelovend student, nu moordenaar van twaalf mensen. Op foto’s in deze krant ziet hij er, met zijn oranje geverfde haardos uit als een verwarde, radeloze zielepoot.

Weer stellen we de vraag. Wat heeft die jongemannen bewogen om met voorbedachten rade het vuur op een menigte onschuldigen te openen? En weer blijft de discussie in raadsels steken. Maar één ding is zeker: hoe zeldzaam ook, ze zijn een product van dit stadium van de beschaving. Dat onderscheidt zich van voorgaande perioden door een versnelde chaotisering van de maatschappij, toenemende hang naar fun en genot, ongeduld bij het verlangen naar de vervulling van alle wensen (de korte lontjes), verlaging van de geweldsdrempel. Als het niveau van het asociale, het ongewenste hoger wordt, stijgt daarmee de kans op het exces. Dat is het enige wat ik er nu van kan zeggen. Wees nog voorzichtiger.