Waalre: regionieuws of aanslag op rechtsstaat?

Ondertussen, in Waalre.Afgelopen woensdag bracht de krant een mooi stuk van verslaggever Ingmar Vriesema, die een dag meeliep met de burgemeester van Waalre, waar vorige week het gemeentehuis werd verwoest bij een aanslag. Voor dat stuk was – terecht – de nodige ruimte uitgetrokken.

Maar het begon anders.

De krant bracht het nieuws van die misdaad op pagina 3 (Gemeentehuis verwoest na actie, 18 juli). De voorpagina was ingeruimd voor een zware aanslag in Syrië, maar ook voor de val van wielrenner Fränk Schleck, betrapt op gebruik van een verboden middel. De Volkskrant bracht de aanslag een dag later overigens op pagina 9.

Te onderkoeld, in mijn ogen. Zeker voor NRC Handelsblad, een krant die het openbaar bestuur en de rechtsstaat hoge prioriteit wil geven. Dit was geen regionieuws van het type ‘Man rijdt auto tegen gevel sociale dienst’, maar inderdaad „een ondermijning van de rechtsstaat”, zoals de locoburgemeester zei in Trouw. Die krant bracht op 19 juli een reportage en foto’s op de voorpagina, en een achtergrondstuk over Waalre binnenin.

De Telegraaf pakte ook uit met Waalre, eerst op de voorpagina (Terroristische aanslag, 19 juli), en een dag later op pagina 3 (De kampers houden hun kaken stijf op elkaar, 20 juli). Hetzerige koppen ja, maar ook die ochtendkrant zag in elk geval het gewicht van de zaak.

Hoe ging het verder in NRC Handelsblad? Een dag later bracht de krant wel een reportage, met een – spectaculaire – ANP-foto van het verwoeste gemeentehuis (Waalre zoekt plek voor 350 ambtenaren, 19 juli). Maar nog steeds binnenin. Vrijdag was het verhaal geslonken tot een kort bericht, in de weekendkrant kwam Waalre niet meer voor.

De redactie Binnenland zette dus wel meteen in op de zaak, en stuurde er direct iemand heen. Maar van grote opwinding in de newsroom was geen sprake, krijg je de indruk.

Nu was er ook weinig te melden – althans officieel.

In die eerste reportage van de krant stond nog wel dat in Waalre „druk werd gespeculeerd” over daders en motieven. Maar direct gevolgd door een ferme waarschuwing van de gemeentewoordvoerder: „Daar willen we ons verre van houden.” Belangrijker in het stuk waren vragen als: kunnen inwoners zonder paspoort nu wel op vakantie? Geruchten over daders werden verbannen naar een kadertje, waarin weer werd verwezen naar het Eindhovens Dagblad. Zo kwam de lezer, indirect, alsnog te weten dat er werd gewezen naar bewoners van het plaatselijke woonwagenkamp.

Het commentaar van de krant prees een dag later de „wijze oproep” van de burgemeester aan de bevolking en de media om niet te gaan speculeren over daders en motieven. Een waar woord, dat wijze – voor een burgemeester dan. Op televisie was het na de aanslag inderdaad even een feestje van loos draaiende camera’s bij het woonwagenkamp. Inmiddels zou daar een dreigbrief zijn beland.

Aan de andere kant, de taak van de pers is om te vertellen wat er aan de hand is, of de autoriteiten dat nu willen of niet. En De Telegraaf had wel foute koppen, maar vermeldde ook dat de aanslag gebeurde in de nacht voor de laatste dag dat het nieuwe bestemmingsplan voor het woonwagenkamp ter inzage lag. De FIOD had op het kamp onlangs 600 kilo grondstoffen voor drugs in beslag genomen (Trouw noemde die kilo’s ook, de Volkskrant vermeldde een opgerolde „hennepkwekerij” in het nabije Riethoven).

Dat zijn natuurlijk geen bewijzen dat die kampers ook iets met de aanslag te maken hebben, maar het is wel relevante informatie over Waalre. Al is het maar om te begrijpen waar de beschuldigingen aan het adres van de woonwagenbewoners vandaan komen. Wat is er eigenlijk precies aan de hand in dat dorp? Het ruikt allemaal, nog los van die aanslag, naar een verhaal.

Los daarvan had ik ook wel meteen willen lezen hoeveel inwoners Waalre eigenlijk heeft (het stond nu pas in het commentaar), en waar men zoal van leeft. Ik ben er nooit geweest, en dat zal voor meer lezers gelden – maar dat is speculatie.

De reportage van Vriesema maakte veel goed, maar ook dat was toch weer een verhaal aan de hand van de autoriteiten.

Amerikaanse kranten hadden dit nieuws denk ik (opnieuw speculatie) veel groter gebracht. Een aanslag? Tot op de bodem uitzoeken!

Een voormalige hoofdredacteur van The New York Times, Howell Raines (2001-2003), gebruikte voor die aanpak een bijna militaire uitdrukking, flooding the zone: de nieuwshaard overspoelen met verslaggevers. De onderste steen moet immers boven komen. Eerst een goed doelwit kiezen (target selection) en een bruggenhoofd slaan (point of attack). En dan ging het los.

Je kunt dat ook overdrijven.

Het risico van die aanpak is de bekende, fatale combinatie van mug en kanon. Dat overkwam de Times dan ook in 2002, toen de krant op een golfclub in Atlanta afstormde die vrouwen wilde weren. Tientallen stukken volgden, maandenlang. Oververhit, vonden critici. Mooie rel, maar niet een die zoveel ruimte en manuren waard was.

En toch. Bij de terughoudende berichtgeving over Waalre denk je soms: waar is Howell Raines?

Het goede nieuws is: het onderzoek loopt. Het kan dus nog.

SJOERD DE JONG