Artsen die hun plicht kennen

N adat Anish Giri een week geleden voor de derde keer kampioen van Nederland was geworden, vertrok hij een dag later naar Biel, waar grote spelers als Magnus Carlsen, Hikaru Nakamura en de wispelturige maar geniale Alexander Morozevitsj al op hem wachtten. Kwiek en fit won Giri daar met zwart in de eerste ronde van Morozevitsj.

Het was een rommelige partij. Het ging lang gelijk op en toen miste Morozevitsj na een ongelukkige zet van Giri de kans om met een kleine tactische wending beslissend voordeel te krijgen.

Aljechin-Euwe 1937, mompelden kenners die altijd blij zijn als ze een historisch precedent van een actuele gebeurtenis kunnen aangeven. In hun WK-match hadden Aljechin en Euwe twee keer achter elkaar een bijna identieke wending over het hoofd gezien.

Toen Morozevitsj dit kansje gemist had, had het remise moeten worden, maar hij liep in een matnet. De volgende dag verloor hij van Etienne Bacrot en op de derde dag trok hij zich terug uit het toernooi wegens ziekte.

Alexander de Wispelturige. Hij meldde zich in het verleden soms af voor belangrijke toernooien, vlak voor ze begonnen. Een keer walgde hij zo van zijn eigen spel dat hij rechtstreeks van de toernooizaal naar het vliegveld ging en een vlucht naar Moskou boekte, met achterlating van alle spullen in zijn hotelkamer. Vorig jaar gaf hij in het World Cup toernooi in Chanty-Mansiysk tegen Alexander Grisjtsjoek een partij die hij absoluut moest winnen, na twaalf zetten remise. Hij schakelde zichzelf daarmee uit voor de strijd om het wereldkampioenschap, maar hij kon naar huis.

In Biel namen de toernooiorganisatoren hem mee naar een ziekenhuis, waar een arts er voor tekende dat hij echt ziek was. „De duur van zijn herstelproces is onbekend”, stond er in een officiële verklaring.

Het deed me denken aan oude tijden, toen de spelers in matches om het WK en ook in kandidatenmatches een aantal vrije dagen mochten opnemen, maar alleen op doktersvoorschrift. Dat doktersvoorschrift was een formaliteit, tenminste voor een ervaren schaakarts die wist wat er van hem verwacht werd: een handtekening en verder niets.

Een keer heb ik een arts meegemaakt die zijn rol niet kende. Het was tijdens de kandidatenmatch tussen Viktor Kortsjnoj en Tigran Petrosian in Italië in 1977. De dorpsdokter liet Kortsjnoj zich uitkleden en hij onderzocht hem van top tot teen. Viktor hield zich kranig, maar zijn secondanten konden hun lachen nauwelijks inhouden.

Ten slotte deed de arts toch zijn plicht; hij gaf de gewenste handtekening. We dachten toen dat hij naïef was, maar misschien was hij wel een schaakfan die nu nog smakelijk vertelt over het hoogtepunt van zijn medische loopbaan, zijn grondige onderzoek van Viktor de Verschrikkelijke.

Anish Giri-Etienne Bacrot, Biel 2012, derde ronde

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5. Pf3 Een dag later speelde Giri tegen de Chinees Wang Hao 5. f3, het Sämisch-systeem. Dat is een mooie en inhoudsrijke variant die Giri voor zover ik weet slechts één keer eerder had gespeeld, tegen Radjabov. De partij tegen Wang Hao verloor hij. 5...0-0 6. Le2 e5 7. 0-0 Pc6 8. d5 Pe7 9. b4 Ph5 10. g3 f5 11. Pg5 Pf6 12. f3 Een oude zet die in de moderne tijd vaak en met veel succes door Loek van Wely is gespeeld. Door het voorbeeld van Kramnik is tegenwoordig 12. Lf3 populair. 12...f4 13. b5 fxg3 14. hxg3 h6 15. Pe6 Lxe6 16. dxe6 Dc8 17. Pd5 Dxe6 18. Pxc7 Dh3 19. Tf2 Tac8 Van Wely kreeg ook een paar keer het stukoffer 19...Pxe4 tegen zich, voor het laatst in 2009 toen Daniel Stellwagen daarmee van hem won. Uiteraard wilde Giri niet zeggen wat hij tegen 19...Pxe4 had voorbereid. 20. Th2 Dxg3+ 21. Tg2 Dh3 22. Dxd6 Tf7 23. c5 Pf5 24. exf5 Tfxc7

Tot zover alles als in Van Wely-Bacrot, begin juni in de finale van de Franse clubcompetitie, waar Giri ook speelde. 25. Le3 Een nieuwe zet. Van Wely deed 25. c6 en die partij werd remise. 25...Dxf5 Dit ligt erg voor de hand, maar volgens Giri had zwart de moeilijk te vinden zet 25...Kh8 moeten spelen. Tijdens zijn voorbereiding had hij nog gezien dat het eindspel dat ontstaat na 26. Lxh6 („genius move”, zei Giri) Dxf5 27. Ld3 e4 28. fxe4 Dxc5+ remise zou zijn, al staat wit een tikje beter. 26. Tf1 Lf8 26...Td7 was niet goed wegens 27. Lc4+ gevolgd door Le6, maar iets beter was 26...Kh7 27. Ld3 e4 28. fxe4 Dh3, al is wit ook dan in het voordeel. 27. Ld3 e4 28. fxe4 Dxf1+ 29. Lxf1 Lxd6 30. cxd6 De kwaliteit die wit achter staat speelt geen rol door zijn machtige vrijpionnen in het centrum. 30...Tc3 Misschien was 30...Td7, om na 31. e5 met 31...g5 een stuk te geven, nog een kansje op redding. 31. Ld4 Tf3 32. e5 Tf4 Giri had uitgerekend dat hij na 32...Tc1 zou winnen met 33. Txg6+ Kh7 34. Txf6. 33. Lb2 Ph7 34. e6 Pg5 Ook na 34...Pf8 35. d7 wint wit makkelijk. 35. Txg5 hxg5 36. d7 Tg4+ 37. Lg2 Zwart gaf op.