Zonder de euro zit ook Draghi zonder werk

Beleggers reageerden gisteren euforisch toen ECB-president Draghi zei dat hij de euro zou redden. Onduidelijk is echter hoe de ECB dat wil doen. Snel het bankentoezicht regelen is cruciaal.

Het orakel heeft gesproken. Centralebankier Mario Draghi zei gisteren in Londen dat zijn Europese Centrale Bank „klaarstaat om alles te doen wat nodig is’’ om de euro te redden. Hij voegde eraan toe: „Geloof me, dat zal genoeg zijn.’’

Draghi heeft het al eerder gezegd. Dit was een algemene uitspraak, zonder detail. De ECB-president maakte op geen enkele manier duidelijk hoe hij Spanje en Italië, die nu onhoudbaar hoge rentes betalen, uit de greep van markten wil bevrijden.

Toch reageerden beleggers onmiddellijk. Op een staatslening voor tien jaar betaalde Spanje gisteravond niet meer bóven de 7 procent rente, maar erónder. De Italiaanse rente zakte tot ruim 6 procent. Aandelenmarkten zaten in de lift, de euro steeg.

Hoe duiden beleggers Draghi’s woorden? Hopen ze dat de ECB weer Spaanse en Italiaanse staatsobligaties gaat opkopen? Denken ze dat Draghi Europese banken opnieuw gaat besproeien met spotgoedkope leningen? Vermoeden ze dat hij een U-bocht maakt en alsnog het Franse idee omarmt om het noodfonds een bankvergunning te geven?

Bankanalisten zeggen dat het antwoord op de eerste twee vragen zeker nee is, en die op vraag drie waarschijnlijk ook. Maar er is een vierde mogelijkheid: als de ECB nú Europese banksupervisie invoert in plaats van in 2013, kan het noodfonds direct Spaanse banken herkapitaliseren. Dan hoeft dat geld niet via de Spaanse staat, en stijgt de staatsschuld niet. Dan neem je dié zorg van beleggers weg. Regeringsleiders hebben op hun laatste top, in juni, tot diep in de nacht over deze optie gesproken. De meesten wilden dit. Draghi ook, onder voorwaarden.

Deze optie is niet ideaal, maar voor Draghi beter dan alle andere. De ECB heeft sinds 2010 voor ruim 200 miljard euro aan staatsobligaties gekocht. Dat had steeds een paar weken effect, en dan barstte het tumult weer los. Mensen bij de ECB bevestigen: dit is niet voor herhaling vatbaar. Bovendien is de Bundesbank tegen. Nederland en Finland ook: het Europees Verdrag verbiedt de Bank om staten te subsidiëren.

Ook het ´LTRO´-programma, waarbij banken honderden miljarden aan goedkope leningen kregen, wil de ECB niet herhalen. De bedoeling was dat banken dat geld doorleenden aan burgers en bedrijven. Maar ze kochten er staatsobligaties van. Zo maakten ze de staat nog kwetsbaarder voor bankproblemen. Dit is de ellende van Spanje: banken glijden uit, de staat glijdt mee. Daarom is de allerbelangrijkste beslissing die leiders op de junitop namen, de „noodzaak om de vicieuze cirkel tussen banken en staten te verbreken’’.

De derde optie, het noodfonds een bankvergunning geven, heeft Draghi altijd verworpen. Met zo’n vergunning kan het fonds, zoals andere banken, goedkoop lenen bij de ECB. Zo maak je het fonds in principe bodemloos. Voor noordelijke eurolanden is dit een nachtmerrie.

Nu het vierde plannetje. De vicieuze cirkel tussen banken en staten verbreken, kost tijd: bondskanselier Angela Merkel eist dat er éérst Europese banksupervisie komt. De ECB gaat dat doen. In september presenteert de Europese Commissie een voorstel. Betrokkenen zeggen dat het zeker een jaar duurt voor de ECB aan de slag kan. Tot die tijd mag het noodfonds alleen de Spaanse staat geld lenen, die het doorleent aan de banken. Beleggers zeggen dat de staat het met zoveel extra schuld niet houdt. Daarom laten zij Spanje zoveel rente betalen: beleggers hebben steeds minder vertrouwen dat het land die leningen kan afbetalen.

Het grootste conflict op de top eind juni ging over deze overgangsperiode. ECB-directielid Jörg Asmussen opperde om de ECB metéén banksupervisie te laten doen. Zo vervalt het bezwaar van de Duitsers en kan het fonds direct Spaanse banken kapitaliseren. Asmussen zegt nooit iets zonder Draghi´s instemming. Veel landen waren vóór, alleen Nederland en Finland niet. Duitsland aarzelde. Merkel is gesteld op Rajoy. Maar ze wilde eerst goedkeuring van de Bundestag dat er uberhaupt 100 miljard euro naar Spaanse banken mag – via de staat of niet.

Draghi zag het tumult op de markten dus aankomen. Je kunt niet beloven de vicieuze cirkel te verbreken en dan een jaar wachten, zou hij hebben gezegd, het Spaanse probleem is te acuut. Maar Draghi weet: Merkel laat zich niet dwingen. Zelfs op de top werd ze gebeld door parlementariërs. Dus schrapten ze samen de interim-oplossing van snelle ECB-banktoezicht uit de tekst.

Draghi’s uitspraak van gisteren kan hierop betrekking hebben. Maar Draghi heeft zijn prijs. Snel banktoezicht aannemen heeft zijn risico´s. De ECB is een monetaire instelling, zonder ervaring met banktoezicht. De Commissie komt pas in september met regels. De kans dat regeringsleiders besluiten dat vervroegd banktoezicht minder slecht is dan de drie eerder genoemde oplossingen, is groot. Draghi’s tegeneis kan zijn dat hij de regels van dat banktoezicht mag bepalen – regels die nu door de Commissie worden opgesteld.

Daarom reageerden beleggers gisteren positief. Niet omdat ze dit allemaal wisten. Maar omdat de ECB uiteindelijk alles zál doen om de euro te redden. Zonder euro is Draghi namelijk zonder baan.

Mariano Rajoy, premier van Spanje

Deze overheid kan niet kiezen tussen goede en slechte opties, maar tussen slechte en een slechtere. Dat is wat we zullen doen.

Mario Draghi, president van de ECB

Binnen ons mandaat staat de ECB klaar om alles te doen wat nodig is om de euro te redden. En geloof me, dat zal voldoende zijn.