Ontslaggolf door crisis in Europa

Nieuwsanalyse

De recessie slaat genadeloos toe op de arbeidsmarkt. De Rabobank schrapt 1 op de 10 banen in Nederland. „Nu de crisis voortduurt, snijden bedrijven hard in de kosten.”

De crisis laat diepe sporen na op de arbeidsmarkt. De oogst van één week liegt er niet om. Autobouwer Peugeot Citroën ontslaat 8.000 mensen in Frankrijk. Telecombedrijf Alcatel-Lucent saneert 5.000 banen. Als laatste maakte Rabobank bekend dat het tot 2016 zijn personeelsbestand met maximaal 3.500 mensen zal inkrimpen.

De huidige economische crisis is een crisis van grote getallen. Daar horen hoge werkloosheidscijfers bij. Waar bij de vorige recessie, die volgde op de kredietcrisis van 2008, bedrijven nog terughoudend waren met het schrappen van personeel, lijken grote, mondiale ondernemingen nu massaal te grijpen naar het paardenmiddel dat ‘reorganisatie’ heet. Massaontslagen zijn het gevolg.

Dat grote saneringen bij de vorige crisis uitbleven, had verschillende redenen. In sommige landen, zoals in Nederland, nam de overheid maatregelen om juist massale werkloosheid te voorkomen. Zo werd in Nederland tijdelijk de deeltijd-WW ingevoerd, waarbij werkgevers hun mensen met een aanvullende WW-uitkering minder uren konden laten werken. Volgens het Centraal Planbureau maakten destijds, op het hoogtepunt van de crisis, ongeveer 40.000 mensen gebruik van deze regeling. Die regeling bestaat nu niet.

Andere bedrijven organiseerden zonder hulp van de overheid zelf een andere arbeidstijdverdeling, waarbij mensen vrijwillig minder uren werken om ontslagrondes te voorkomen. Daarnaast konden veel bedrijven in Nederland teren op behoorlijke reserves, zegt Jan Adriaanse, hoogleraar reorganisatie en faillissement aan de Universiteit Leiden. „Daarmee konden zij drastische bezuinigingen lange tijd uitstellen. Ook omdat men alom verwachtte dat de crisis van korte duur zou zijn.”

Maar nu, waarschuwt Adriaanse, is de rek er bij veel bedrijven uit. Omdat met de voortdenderende schuldencrisis in Europa de voorzichten somber zijn en voorlopig blijven, zullen bedrijven niet langer aarzelen om hard in de kosten te snijden.

Het gebeurt nu in alle hoeken van de economie: de auto-industrie, luchtvaartmaatschappijen, telecombedrijven en de financiële sector. Elk bedrijf noemt zo zijn eigen redenen: van nijpende vraaguitval (Nokia) tot het uit voorzorg op peil houden van de kapitaalpositie (Rabobank). En elk bedrijf probeert het leed te verzachten door bij elke aankondiging van sanering te benadrukken dat ‘gedwongen ontslagen zoveel mogelijk worden verkomen’.

Maar als bedrijven het zogeheten natuurlijke verloop niet vervangen door nieuw personeel, loopt de werkloosheid natuurlijk gewoon op. Volgens de meest recente cijfers van het CBS is werkloosheid in Nederland in juni opgelopen tot 495.000 mensen, 6,3 procent van de beroepsbevolking. In 2008 en 2009 kwam dat percentage niet boven de 5. Op Europese schaal is de werkloosheid nog veel hoger opgelopen, tot 10,3 procent in de maand mei, zo berekende Eurostat, het statistiekbureau van de Europese Unie. In absolute aantallen zitten bijna 25 miljoen mensen zonder werk.

Het beeld is duidelijk. De oorzaak ook: economische krimp in Europa maakt dat bedrijven en ook overheden drastisch willen of moeten schrappen in hun kosten. Het terugdringen van loonlijsten is daarbij de meest pijnlijke, maar ook meest efficiënte maatregel.

Volgens hoogleraar Adriaanse is het beeld overigens minder somber dan de massaontslagen doen vermoeden. Volgens hem hebben immers lang niet alle bedrijven last van de recessie. „Er zijn voldoende bedrijven die zich slim aan de nieuwe tijd hebben aangepast”, zegt Adriaanse. „Dat zijn bedrijven die beschikken over de juiste technologie, daar de juiste marketingstrategie op loslaten en op tijd de weg naar opkomende markten hebben gevonden. Denk aan ASML, Apple en BMW. In de auto-industrie en de telecomwereld wordt hard gesaneerd, maar elke sector heeft zijn witte raven. Die investeren juist in mensen.”

Zijn advies aan mensen die nu werkloos worden: zorg dat je adequaat wordt om- of bijgeschoold. „Wie bij Philips zijn baan verliest, zou dan misschien snel bij ASML aan de slag kunnen.”