'Design Academy moet vernieuwen'

De tijd van volledige artistieke ‘vrijheid zonder verantwoordelijkheid’ is voorbij bij de Design Academy, zegt raad van toezicht-voorzitter Wabeke.

Het leek of het bestuur van de Design Academy Eindhoven vorige week bakzeil haalde in het conflict met drie docenten die samen de Masteropleiding zouden gaan leiden. Zij hadden zich tegen onderwijsvernieuwingsplannen van het bestuur gekeerd en deze zouden nu voorlopig van de baan zijn.

Maar: „Van afstel is geen sprake. En ook niet van uitstel”, zegt voorzitter Jan Wolter Wabeke van de raad van toezicht. „Wij gaan door met het ontwikkelen en invoeren van de onderwijsvernieuwing. Alleen gaat Ton Wagemakers, lid van de raad van toezicht, dat nu doen als gedelegeerd bestuurder. Hij zal de communicatie moeten herstellen, daar is kennelijk iets misgegaan.”

Wabeke keerde eerder terug van vakantie, nadat de pleuris was uitgebroken toen de drie nieuwe hoofden van de masteropleiding begin juli hadden aangekondigd op te stappen. Zij vonden dat ze te weinig artistieke vrijheid overhielden, vreesden een bureaucratisch vergadercircus en vonden dat hun bevoegdheden om docenten aan te stellen, budget te beheren en het lesprogramma vorm te geven te veel zouden worden ingeperkt ten faveure van nieuwe onderwijsmanagers (Deans of Education).

Voormalig directeur en trendvoorspeller Lidewij Edelkoort leverde in een open brief harde kritiek op haar opvolger Anne Mieke Eggenkamp. Die zou met haar „chaotische en afbrekende beleid” de school hebben laten verworden tot „een verwarde cultuur waar geen onderling vertrouwen en respect meer is”.

Na stevige gesprekken met de raad van toezicht besloten de hoofden te blijven. Hun eisen zouden zijn ingewilligd. Een conflict tussen professionals en management leek in het voordeel van de eersten beslecht.

Zo is het niet, wil Wabeke duidelijk maken. Vernieuwing bij de Design Academy is nodig, vindt de raad van toezicht. Ook al had deze in 2008 het predicaat ‘excellente opleiding’ gekregen. „Er waren na het tijdperk van Edelkoort verschillende wanordelijkheden”, zegt Wabeke.

In 2009 was er een diplomaschandaal. Aan internationale studenten was jarenlang voorgespiegeld dat ze een universitair diploma zouden krijgen met hun Masters of Arts. Maar de benodigde erkenning bestond niet. Studenten dreigden met een proces. Er volgde een schikking. „Een jaar later kwam ik erachter dat er weer aanbiedingen werden gedaan voor die masterstitel.”

Wabeke geeft meer voorbeelden van „wanordelijkheden”.„De Design Academy was een eilandenrijk geworden. Samenhang in het studieprogramma ontbrak. Studenten deden daardoor te lang over hun studie. Bij visitaties werden prikkelende opmerkingen gemaakt, waar niets mee werd gedaan.”

Het financieel beheer was gebrekkig en niet transparant. „Dat was zo ernstig dat we in 2009 al een lid van de raad van toezicht als gedelegeerd bestuurder hebben aangesteld. Marianne Thijssen, ex-bankier van ABN Amro, heeft een jaar lang hard gewerkt om een beter inzicht in de financiën te krijgen. De situatie bleek zorgelijk. We hebben dat nooit gemeld. We hadden geen behoefte het vorige regime af te vallen.”

Hoe zorgelijk?

„We hebben te maken met de onderwijsbezuinigingen en met de langstudeerdersboete. We zijn daarnaast de bonus van 1 miljoen per jaar voor de excellente status kwijt, omdat het kabinet die heeft afgeschaft. Bovenal kunnen wij niet langer tekorten maskeren met de opbrengsten die we jarenlang uit de Witte Dame kregen. We verhuren minder vierkante meters, huurprijzen gaan omlaag. Het uitgavenpatroon uit het verleden is niet meer te handhaven.”

Wisten de docenten dat?

„Dan krijg je de reactie: ‘val me niet lastig met details over geld’. Er was geen sprake van budgettering, er werden nooit grenzen gesteld. Dat willen we veranderen. Dit blijft een artistieke vrijplaats, maar tegelijkertijd heerst er geen vrijheid zonder verantwoordelijkheid. Met afspraken over ambities, middelen en doelen, een beter studeerbaar curriculum en evaluaties.”

De markt is veranderd en daarom moet het studieprogramma veranderen, stelt Wabeke. „De verwachtingen van jonge designers en van hun toekomstige werkgevers zijn verschoven. Het gaat niet alleen om trends voorspellen en daarbij concepten ontwikkelen. Het gaat ook weer om vormgeving van producten. Om ambachtelijke vaardigheden.”

Het bestuur wil investeren in het didactische niveau van docenten. „De concurrentie van buitenlandse opleidingen is toegenomen. De afgelopen 12 jaar hadden we de wind mee. Dat is niet meer zo. We kunnen niet meer op onze lauweren rusten.”

Edelkoort stelt dat u de oren laat hangen naar de markt en dat het oude, organische model nog prima werkt.

„Het is toch raar dat een trendvoorspeller zich met hand en tand verzet tegen nieuwe ontwikkelingen? In mijn waarneming heeft dat ‘organische model’ zich niet aangepast aan de eisen van de tijd. Studenten, medewerkers en sponsoren hebben ons duidelijk verteld dat het tijd is voor een stap vooruit.”

Een operatie waarbij naast Deans of Design ook Deans of Education, translators en facilitators komen klinkt erg bureaucratisch.

„Dat zal vreselijk klinken. Maar het gaat om welke uitleg je eraan geeft. Die hoofden doen alsof die Deans of Education bureaucratische managers zijn. Het zijn ontwerpers, directe collega’s, die op deze functies hebben gesolliciteerd. We gaan juist de administratie verkleinen.”

Zowel de drie docenten als Edelkoort pleiten voor een artistiek directeur.

„De Design Academy zal altijd behoefte hebben aan artistiek leiderschap. Maar het is een misverstand dat het van één persoon moet komen, die leider is over alles. Een dergelijk talent is zeldzaam. Een collectief kan ook, of een curator die je elke twee jaar wisselt.”

Hangt de schaduw van Li Edelkoort nog te veel over de Design Academy?

„Mevrouw Edelkoort wekt in ieder geval de indruk dat ze moeite heeft om datgene wat ze als haar geesteskind beschouwt los te laten. En dat elke verandering van haar twaalf jaar oude concept haar onwelgevallig is. Ik verzucht wel eens dat Hans Wijers ook niet meer meeregeert over Akzo Nobel. Geef je opvolgers de gelegenheid om op hun manier excellent te functioneren en realiseer je dat ze in een andere omgeving werken. Met nieuwe studenten, nieuwe klanten en nieuwe marktomstandigheden.”