Zoveel communicatieadviseurs, en toch ging het opnieuw mis

Bewoners moeten nog zeker tot volgende week wachten totdat hun huizen in Kanaleneiland asbestvrij zijn. Burgemeester Wolfsen kwam terug van vakantie om hen gerust te stellen. Raadsleden vragen zich af waarom de communicatie wéér faalde.

Wat is het toch met Utrecht en communicatie? Onhandige informatievoorziening lijkt de stad aan te kleven, zeker sinds Aleid Wolfsen er burgemeester werd. Bij het uitbreken van de asbestaffaire in Kanaleneiland was Wolfsen op vakantie, maar weer ging het niet goed. Ook het moment van zijn terugkeer, gisteravond, bleek moeilijk uit te leggen.

Hoewel het politieke debat over de asbestaffaire pas na het zomerreces wordt gevoerd, is de Utrechtse gemeenteraad overwegend positief over het ‘robuuste’ optreden van locoburgemeester Gilbert Isabella bij het uit voorzorg afzetten van een groot gebied waar asbest zou kunnen voorkomen. Enige minpunt: de gebrekkige communicatie met bewoners. De afzetting zondag aan het begin van de middag veroorzaakte grote verwarring op straat, die tot diep in de avond voortduurde. Moskeebezoekers die niet konden terugkeren naar huis, terwijl hun familie daar nog wel was. Thuiszorgmedewerkers die niet bij hun patiënt konden komen. Agenten en hulpverleners die van niets wisten.

Er was genoeg uit te leggen: Een groot vertoon van middelen (ijzeren hekken, mobiele eenheid), terwijl de gezondheidsrisico’s niet per se groot hoefden te zijn. Mannen in beschermende pakken die monsters kwamen nemen, terwijl kinderen in blote zomerkleding op straat speelden. Sommigen die hun huis moesten verlaten, anderen die hun huis mochten verlaten.

Locoburgemeester Gilbert Isabella zegt dat het te vroeg is om terug te kijken, maar erkent dat in de communicatie dingen mis zijn gegaan. Hij verklaart dat uit de drukte in de eerste uren. „Je moet eerst het gebied afzetten. Als je zo’n bevel geeft is het alle hens aan dek. Er is flinke capaciteit van de politie nodig. Tegelijk is de informatie aan de bewoners voorbereid, en de briefing van de hulpdiensten. Maar het kan dus zijn dat iemand die daar met spoed is neergezet nog niet precies weet wat er aan de hand is.”

Hoewel crisiscommunicatie volgens Isabella de verantwoordelijkheid is van de gemeente, zei hij gisteren in antwoord op vragen van raadsleden dat corporatie Mitros er ook een belangrijke rol in heeft. „Van onze kant is steeds aandacht gevraagd voor de informatieverstrekking door Mitros.”

Directeur Rob Rötscheid van Mitros kaatst die bal terug: „We communiceren natuurlijk veel naar onze bewoners, maar crisiscommunicatie is niet ons vak. Veel vragen gaan over gezondheid. Dat is ook niet onze competentie.” Nadat de gemeente de communicatie maandag helemaal naar Mitros had overgeheveld, werd dat dinsdag schielijk teruggedraaid. Inmiddels was toen voor de communicatie een crisismanager aangesteld.

VVD-raadslid Willem Buunk verbaast zich over de problemen met de communicatie. De VVD diende in februari een motie van wantrouwen in tegen burgemeester Wolfsen, met als directe aanleiding de gebrekkige informatievoorziening rond de huisvesting van het probleemgezin Nicolich. De motie kreeg geen meerderheid. „Het probleem is bekend en het zou verbeterd worden”, zegt Buunk. „Maar het wordt kennelijk niet opgelost. Er is bijvoorbeeld nog steeds een overdaad aan communicatieadviseurs. Gisteren bedacht iemand kennelijk dat de website onderhoud nodig had, want die is sindsdien uit de lucht. Beetje raar als er crisiscommunicatie is.” Volgens een woordvoerder van de gemeente betrof dit echter een technisch probleem: door een kapotte airco is de server oververhit geraakt.

Buunk vindt het wel goed dat locoburgemeester Isabella „het probleem benoemt en aanpakt”. Ook D66-raadslid Arjan Kleuver zegt dat de informatievoorziening na maandag sterk is verbeterd. In de vier hotels waar ongeveer driehonderd bewoners worden opgevangen, zijn medewerkers van de gemeente en Mitros aanwezig om vragen te beantwoorden. Op aandringen van D66 is er nu ook informatie beschikbaar in het Arabisch en het Turks, de moedertalen van veel bewoners van Kanaleneiland. Zo moet de grote onrust worden weggenomen over de gezondheidsrisico’s.

Raadsleden hebben de zwaarste kritiek op woningcorporatie Mitros. Ze vinden het moeilijk te begrijpen waarom Mitros, dat al voor de renovatie wist dat asbest was toegepast in de bouw van de flat, toch zo onvoorbereid leek op de vondst van het gevaarlijker spuitasbest. VVD-raadslid Willem Buunk: „Uit niets blijkt enig besef van dat risico, of enig alternatief plan. Het is de taak van woningcorporaties mensen met lagere inkomens goed en veilig te huisvesten. Dan moet je extra voorzorgsmaatregelen paraat hebben, zodat je niet in allerijl een hele flat hoeft te ontruimen.”

Directeur Rötscheid wijt dit aan de vakantietijd en de zondag, waardoor het langer duurde voor de benodigde deskundigen waren opgetrommeld, en aan de omvang van het probleem. „Het gaat om drie blokken. Dat gebeurt niet vaak. Meestal gaat het om een enkele woning of portiek. Dan moet je acht woningen ontruimen.” Ook de aangetroffen asbestsoort, die zich makkelijk verspreidt, komt volgens Rötscheid niet vaak voor.

De teruggekeerde burgemeester Wolfsen bezocht gisteravond samen met Gilbert Isabella twee van de hotels waar bewoners verblijven. Ook over de terugkeer van burgemeester Wolfsen verliep de communicatie chaotisch. In een ingelaste informatiebijeenkomst voor raadsleden bezwoer Isabella gisterochtend uitgebreid dat terugkeer niet aan de orde was, omdat er geen noodzaak toe was en hij als locoburgemeester de zaak stevig in handen had. De aanwezige raadsleden maakten geen bezwaar. Aan het eind van dezelfde bijeenkomst deelde Isabella mee dat Wolfsen toch terugkwam, dezelfde dag nog, wat voor in de raadszaal aanwezige bewoners de suggestie kon wekken van nieuwe ernstige ontwikkelingen. Na een kort gesprek met bewoners in het Mercure hotel in Nieuwegein, zei Wolfsen gisteravond voor de camera dat hij is teruggekomen omdat de evacuatie langer duurt dan eerder voorzien.

Van de raad had het niet per se gehoeven. „Wij vonden dat de loco de zaak goed in handen had”, zegt Willem Buunk. „Maar ik kan me voorstellen dat de burgemeester betrokkenheid wil tonen.” Arjan Kleuver: „Het is een afweging die hij zelf moet maken. Kennelijk vond hij dat het te lang ging duren.”