Zomerlezen Een nieuwe visie op de aarde

James Lovelock: Gaia. Een nieuwe visie op de Aarde. Bruna, 1980, heruitgave in 1992, 176 blz. Antiquarisch verkrijgbaar.

Hij leeft nog, James Lovelock, maar vrolijk is hij allang niet meer. In 1979 bracht hij verrassend goed nieuws na de slechte berichten die de Club van Rome in 1972 had verspreid: het kwam wel goed met Moeder Aarde. Zij zou de mensheid wel overleven. Na diep nadenken was Lovelock tot de conclusie gekomen dat de aarde beschouwd kon worden als een superorganisme dat net als gewone organismen goed beschermd was tegen ongewenste invloeden. Regelmechanismen en terugkoppelsystemen konden de meeste verstoringen opvangen. Lovelock bewees het niet, maar bracht het zo overtuigend dat de New Age-beweging er mee aan de haal ging. De naam Gaia was goed gekozen.

De essentie van Lovelocks ‘Gaia-hypothese’ dat niet het leven zich aanpaste aan de aarde en haar atmosfeer, maar dat aarde en atmosfeer zich juist aanpasten aan het leven klonk best origineel. Maar of ‘Gaia’ altijd snel genoeg zou reageren, en hoe ‘het leven’ er daarna uit zou zien, dat kon Lovelock in zijn chaotische en bombastische boekje niet duidelijk maken. Voor veel lezers was dat geen bezwaar.

In 1984 werd het gat in de ozonlaag ontdekt en kort erna kwam vast te staan dat Moeder Aarde door CO2-uitstoot flink opwarmde. Lovelock heeft bakzeil gehaald en roept nu dat wij Gaia moeten redden.

Karel Knip