Warner Bros bekent schuld: stompzinnig

Warner Bros geeft geld aan de overlevenden van het drama in Colorado – alsof de film daarvan de oorzaak is. Waarom accepteren we niet dat Holmes misschien maar wat deed?

Dinsdag werd bekend dat de Amerikaanse bioscoopbezoeker Torrence Brown Jr. een proces gaat aanspannen tegen Warner Bros. De klacht: de film The Dark Knight Rises was bruut en zette aan tot geweld. De aanleiding: het bloedbad dat afgelopen vrijdag in Aurora werd aangericht. Het doel: een schadevergoeding.

Het verhaal is inmiddels bekend. Tijdens de première van The Dark Knight Rises, afgelopen vrijdag in bioscoop Century 16, begon de 24-jarige James Holmes met meerdere wapens in het rond te schieten. Waarschijnlijk imiteerde hij hierbij een van de scènes uit de film, waarbij een in masker gehulde crimineel ook willekeurige slachtoffers maakt. Twaalf bioscoopbezoekers overleden, minstens 59 raakten gewond.

Brown liep zelf geen fysieke schade op. Maar hij zag een van zijn beste vrienden overlijden en claimt nu dat hij mede hierdoor last heeft van „extreme” traumaverschijnselen. Die traumaverschijnselen wil hij gecompenseerd zien, overigens niet alleen door Warner Bros aan te klagen, ook door de bioscoop en de doktoren van Holmes. In een verklaring laat Brown weten: „Iemand moet verantwoordelijk zijn voor het brute geweld dat heeft plaatsgevonden.”

Een merkwaardige uitspraak. Alsof geweld per se door externe invloeden in gang moet worden gezet, alsof er altijd een motief te achterhalen is.

Bij aanslagen van radicale moslims vindt men het geruststellend om over Al-Qaeda of terroristische organisaties te lezen, omdat daarmee wordt geïmpliceerd dat de daders fundamenteel ver van ons afstaan. Om diezelfde reden wordt er bij straatroven of moorden waar mogelijk gewezen op een getinte huidskleur, een slechte jeugd of speciale omstandigheden: zolang er maar iets is waarmee de moordenaar gescheiden kan worden van de rest van de maatschappij, iets wat zijn gruwelijke daad verklaarbaar maakt.

Schutter James Holmes is een blanke, keurig opgevoede geneeskundestudent. Tot afgelopen vrijdag had de 24-jarige student geen strafblad of psychiatrisch verleden. Zijn prestaties waren goed en een filmpje dat sinds maandag op internet circuleert, toont hoe Holmes als intelligente, verlegen achttienjarige een spreekbeurt geeft op school. Hij is, kortom, iemand als zo velen, en juist daarom wordt er zo veel over zijn geval geschreven en onderzocht – er moet toch een reden zijn om Holmes’ onvoorziene geweldsuitspatting te verklaren?

Het onzinnige van de klacht tegen Warner Bros behoeft nauwelijks uitleg. Er wordt krampachtig gezocht naar een oorzaak, omdat mensen willen horen dat zij anders zijn dan een moordenaar.

Maar zelfs al zou The Dark Knight Rises bovengemiddeld gewelddadig zijn – wat serieus te betwijfelen valt, in Nederland is hij zelfs beoordeeld als twaalf jaar en ouder – en zelfs al zou dat geweld voor Holmes aansporend hebben gewerkt, dan nog had hij alles al uitgebreid beraamd voordat hij de film had gezien. Hij had meerdere wapens naar de bioscoop meegenomen, hij had zijn huis zelfs voorzien van explosieven voor als de de politie zou komen.

Inmiddels heeft Warner Bros een ‘aanzienlijke’ donatie beloofd aan de overlevenden van de schietpartij. Op het eerste gezicht een sympathiek gebaar, maar er lijkt ook iets van een schuldbekentenis in te schuilen – met welke reden zou een commerciële gigant anders betalen? De reactie van Warner Bros is geen teken van meelevendheid, maar een manier om sympathie onder het publiek te creëren. Nog markanter in dat kader is dat de productiemaatschappij opdracht heeft gegeven een gewelddadige schietscène uit de aankomende film Gangster Squad te herschrijven. Daarmee lijkt Warner Bros toe te geven: een film staat niet los van de realiteit, wij zijn medeschuldig aan wat het publiek met onze films doet.

Een stompzinnige gedachte. Er zijn tientallen onderzoeken geweest naar de relatie tussen geweld en moderne cinema, nooit is er enig verband aangetoond. Toch sluit ik niet uit dat de rechtszaak van Torrence Brown succesvol zal zijn. Wellicht wordt hij gewoon afgekocht door Warner Bros, niet omdat hij gelijk heeft, maar omdat mensen dan minder hoeven na te denken over wat de schutter bewoog.

Sinds de aanslag verschijnen er dagelijks stukken over zijn achtergrond. Er wordt gesuggereerd dat hij zich identificeerde met het filmpersonage The Joker, dat hij gefrustreerd raakte door de afwezigheid van een vriendin, dat hij een dubieus profiel bezat op een datingsite.

Zodra iemand dader wordt, zijn we geneigd de rest van diens leven als voorbode voor zijn ene daad te zien. Niemand durft te zeggen: misschien was er geen reden voor Holmes’ gedrag. Geen wankele mentale gezondheid, geen culturele context die hem hiertoe aanzette. Misschien deed Holmes gewoon maar wat.

Ideologieën achter aanslagen vinden we eng, maar een gebrek aan ideologieën vinden we nog veel enger.