Verkeerschaos, behalve voor de hotemetoten

Ondernemers vrezen drukte en de cabbies zijn kwaad. De ‘gewone Londenaar’ stoort zich aan de privileges in het verkeer voor sponsors en IOC-leden. „Het is van de gekke.”

Boven: spitsuur in de Londense metro. Onder: de speciale rijbanen voor vips worden on-Brits gevonden – iedereen hoort immers in de rij te staan. Foto’s AFP/Reuters

Het waren slechts zesduizend toeschouwers die maandag tijdens de avondspits naar het Olympisch Park wilden om een generale repetitie voor de openingsceremonie bij te wonen. Maar twee belangrijke verbindingen naar Stratford lagen plat: de rode Central Line, die dwars door Londen gaat, en de overground, de oranje lijn die langs het noorden van het centrum kronkelt. Het duurde vier uur voor de problemen waren opgelost.

Enigszins kriegelig zegt Peter Hendy, de hoogste baas van overheidsorganisatie Transport for London: „We hebben iedereen thuis gekregen. Stratford heeft meer verbindingen. Het is niet de catastrofe die iedereen ervan maakt.”

Maar het toont wel aan wat de achilleshiel van London 2012 is: het vervoer. Om de Spelen zo groen en goedkoop mogelijk te houden, legde de stad nauwelijks nieuwe wegen aan. De miljoenen bezoekers, 70.000 vrijwilligers, 10.490 sporters en duizenden anderen moeten de komende dagen allen met het openbaar vervoer.

Daarin werd wel voor 6,5 miljard (8,29 miljard euro) geïnvesteerd. Stratford kreeg een nieuw station, waar naast de underground ook de overground, en lokale en nationale treinen stoppen. De Jubilee-lijn, die onder meer Westminster, waar het parlement ligt, met het financiële zakencentrum Canary Wharf verbindt, werd naar Stratford uitgebreid. Andere stations kregen nieuwe roltrappen, perrons en rails – net als sommige treinstations.

Het Londense metronetwerk is echter, zoals Hendy het zelf omschrijft „het oudste netwerk ter wereld”, en een opwaardering was hoe dan ook nodig. De grote vraag van de komende dagen is vooral of de underground de drie miljoen extra ritjes aankan die er bovenop de 12 miljoen ritjes komen die er al iedere dag worden gemaakt. En of de Britse treinen net als op gewone werkdagen ook tijdens de Spelen zullen kampen met talloze seinstoringen en dus vertragingen.

Londenaren worden al maanden gewaarschuwd om tijdens de Spelen een andere route naar hun werk te kiezen, of – nog liever – thuis te werken. Op stations werden wandelkaarten uitgedeeld, werkgevers werd opgeroepen flexibele werktijden te hanteren, winkeliers om andere bevoorradingstijden te kiezen, bijvoorbeeld midden in de nacht.

Zelfs burgemeester Boris Johnson werd ingeschakeld om ervoor te zorgen dat forensen weg zouden blijven van de meest drukke stations, waaronder knooppunt London Bridge. „Hi folks! Dit is de burgemeester. Dit is het belangrijkste moment in vijftig jaar Londen. We verwelkomen meer dan een miljoen mensen extra in onze stad, en dat betekent een extra druk op het transportnetwerk”, roept hij al weken om in stations en bussen.

Daarbij komt nog dat ook op de weg chaos wordt voorspeld. Gisteren ging om zes uur ’s ochtends het zogenoemde Olympic Route Network open, rijstroken waarover alleen geaccrediteerde chauffeurs mogen rijden. Alle anderen wacht een boete van 130 pond (161 euro). Het is een van de verplichtingen die het Internationaal Olympisch Comité (IOC) gaststeden oplegt sinds in Atlanta in 1996 enkele sporters hun wedstrijd misten omdat ze vast zaten in het verkeer.

Met atleten die over de rijstroken worden vervoerd, hebben de Britten geen probleem. Maar het olympische netwerk wordt ook gebruikt door IOC-leden, sponsors, staatshoofden, diplomaten en journalisten. In de volksmond heten de stroken inmiddels ZiL-lanes, naar de rijbanen in Moskou waarover Sovjet-bestuurders zich lieten vervoeren terwijl de rest van de bevolking in de file stond.

Want dat is wat er wordt verwacht. Om de vijftig kilometer aan olympische rijstroken te creëren, zijn gewone rijbanen afgesloten en is er dus minder ruimte voor gewoon verkeer. Het Institute for Advanced Motorists vergelijkt het met een adervernauwing waar dezelfde hoeveelheid bloed door moet stromen. „Het wegennetwerk zit tegen zijn volume aan. Er is normaal al weinig voor nodig om een file te veroorzaken, zelfs een lekke band kan de M4 tot stilstaan brengen”, zegt Caroline Holmes van het instituut.

Het is vooral voor ondernemers lastig. Een groenteboer in Noord-Londen, die niet met zijn naam in de krant wilde, vertelde dat hij sinds deze week drie uur eerder opstaat om zijn voorraad te halen: de grote groentemarkt New Spitalfields ligt naast het Olympisch Park.

De Londense cabbies zijn ook ontevreden. Zij mogen geen gebruik maken van de olympische banen, zelfs niet om passagiers neer te zetten. En de busbanen waar ze nu gebruik van maken, zijn grotendeels omgevormd tot olympische rijstroken. Eerder deze week reden enkele duizenden black cabs rondjes rondom Parliament Square, voor Big Ben, waardoor ze binnen een kwartier een file in het centrum van Londen hadden veroorzaakt. „Het is van de gekke. Al die hotemetoten hadden in het oosten van de stad kunnen logeren, in plaats daarvan zitten ze in het westen. Dat is achttien mijl van het Olympisch Park”, klaagde Steve McNamara van de Licensed Taxi Drivers’ Association tegenover de BBC.

Het olympische netwerk wordt bovendien on-Brits gevonden. Het druist in tegen ieder gevoel van fairness: iedereen hoort immers in de rij te staan dus ook IOC-leden en diplomaten. „Waarom kunnen ze niet gewoon met de Tube gaan, zoals iedereen”, vroeg columniste Sue Cameron zich in The Daily Telegraph af. „We horen dat [de ZiL-lanes] worden opengesteld als het niet druk is. Dat is te verwelkomen, maar het is niet genoeg om Londenaren te kalmeren als de geprivilegieerde minderheid voorrang krijgt terwijl de stad één grote file is.”

Premier David Cameron beval zijn kabinet dan ook om gewoon met de metro naar het Olympisch Park te gaan. Al krabbelde minister van Cultuur, Media en Sport, Jeremy Hunt daar dinsdag weer wat van terug. Dat openbaar vervoer is „als we als privépersoon naar een stadion gaan”. „Maar het is verstandig om de banen te gebruiken als we gastheer zijn voor iemand die beveiligd moet worden.”

Peter Hendy van Transport for London raadt iedereen aan de auto thuis te laten. „We hebben nu eenmaal een middeleeuws stratenplan”, zegt hij. En door middel van „de grootste en lelijkste borden ter wereld” zal TfL automobilisten alternatieve routes aanbieden. Maar volgens Hendy is het verkeer in het centrum van Londen deze week al met 10 procent afgenomen.

„Ons vervoer is niet perfect. Het zal druk worden. Het zal verkeerd gaan. Maar we proberen alles zo snel mogelijk op te lossen”, verzekert Peter Hendy.