Sneller na afbinden van de benen

Zwemmers, rugbyers en atleten sporten beter als ze voor de wedstrijd de bloedsomloop in hun armen of benen stilleggen. Vier keer 5 minuten afbinden werkt.

Hardlopers en zwemmers gaan sneller als ze voor de wedstrijd hun benen of armen minutenlang en herhaald afbinden. Vier keer vijf minuten, met steeds vijf minuten tussentijd, een uur voor de wedstrijd. Dat is het recept.

„Of iemand dit op de Olympische Spelen al gaat doen, weet ik niet”, zegt fysioloog Dick Thijssen. „Wel weet ik dat enkele Britse atleten het al tijdens trainingen hebben gedaan. Ook via UK Sport, de Britse tegenhanger van NOC*NSF, hebben we al sporters geadviseerd.”

Thijssen is verbonden aan het UMC St Radboud in Nijmegen en de Liverpool John Moores University. Met zijn Britse groep onderzocht hij getrainde hardlopers – geen toppers. Wat blijkt: als de benen van de atleten een paar keer worden afgebonden, lopen ze de 5 kilometer gemiddeld 34 seconden sneller (op een looptijd van circa 22 minuten). De resultaten verschijnen binnenkort online in het wetenschappelijke tijdschrift Medicine and Science in Sports and Exercise.

De techniek komt uit de cardiologie en heet ischemische preconditionering. Ruim 25 jaar geleden ontdekten hartspecialisten dat honden na een kunstmatig hartinfarct minder schade aan hun hartspier overhielden als een slagader rond het hart herhaald en tijdelijk werd afgebonden. Thijssen: „Internisten en cardiologen ontwikkelden het verder om schade aan het hart te voorkomen. Er zijn onderzoeken gedaan bij patiënten voorafgaand aan hartoperaties en harttransplantaties.”

Thijssen is er als fysiologisch onderzoeker bij betrokken. „Doordat we positieve effecten op hartvaten en de stofwisseling zagen, kwam het idee op dat je er ook sportprestaties mee kan verbeteren.” En daarmee was niet alleen een nieuwe tak van wetenschap geopend, bleek na de eerste onderzoeken op fiets-ergometers en loopbanden. Er was ook een nieuwe manier voor het verbeteren van sportprestaties geboren.

Thijssen publiceerde twee jaar geleden samen met Nijmeegse collega’s als eerste een onderzoek naar verbetering van sportprestaties na het herhaald tijdelijk afbinden van armen of benen. Hij kreeg subsidie van UK Sport om ermee door te gaan. Ook Canadese en Italiaanse onderzoekers gingen sporters testen.

Aan Thijssens nieuwste onderzoek deden 13 hardlopers mee. De onderzoekers legden met een opblaasbaar manchet rond het dijbeen (een grote uitvoering van een opblaasband van bloeddrukmeters) de bloedcirculatie in beide benen helemaal stil, vijf minuten lang. Ze herhaalden dat viermaal, steeds met tussenpozen van vijf minuten.

„Waarom dat viermaal vijf minuten is, weet niemand.” Zegt Thijssen. „Het komt uit het proefdieronderzoek dat in 1986 voor het eerst is gedaan en iedereen heeft het overgenomen.” Het laat zien dat de methode nog in zijn kinderschoenen staat.

„Maar we weten inmiddels dat het werkt bij hardlopers op de 5 kilometer en bij zwemmers op de 100 meter sprint”, zegt Thijssen, „En goede rugbyspelers raken minder vermoeid bij herhaalde sprints.” De 5-kilometerlopers uit Thijssens onderzoek waren met hun looptijd van 22 minuten zeker geen toppers. Het wereldrecord staat op 12 minuten en 37 seconden. Thijssen: „Onze hardlopers zie je niet op de Olympische Spelen. Je verwacht dat de winst bij toppers kleiner zal zijn. Dat is ook wat we meten. De hardlopers verbeterden 2,3 procent, maar rugbyspelers uit een nationale ploeg verbeterden 0,5 procent. Voor topsporters tellen honderdsten van seconden.”

De 13 hardlopers deden, voordat ze na het afbinden hun 5 kilometer liepen, eerst tests om te kijken hoe sterk de melkzuurconcentratie in hun bloed bij inspanning opliep. Als hun benen afgebonden waren geweest, liep de verzuring minder hoog op dan na een ‘nepafbinding’. (Daarbij pompten de artsen de aangelegde manchet op tot een druk van 20 millimeter kwik; het bloed blijft dan stromen.) Ook de bloedvatwanden reageerden niet zo sterk op de inspanning als hun benen echt afgebonden waren geweest.

Vijf minuten afbinden is „de eerste één à twee minuten vervelend, maar het went”, zegt Thijssen. „En als het bloed weer gaat stromen geeft het soms een beetje een prikkelend gevoel.” Belangrijk is dat de bloedstroom helemaal stil moet liggen. Thijssen: „Als de manchet niet genoeg is opgepompt kan er nog wel bloed het been instromen, maar niet meer eruit. De druk in de aderen is altijd lager. Dan vult het been zich met bloed. Dat is niet goed.”

De onderzoekers geloven niet dat het een psychologisch effect is. Thijssen: „Er zijn tijdens cardiologisch onderzoek al veel experimenten met proefdieren gedaan. Daarbij zie je allerlei effecten op de vaatfuncties. Het afbinden van armen of benen heeft dus een effect op het hele lichaam.”

Het is dus niet uit te sluiten dat bij hardlopers het periodiek herhaald afbinden van de armen ook tot betere looptijden leidt. Thijssen: „Inderdaad. Dat zijn we nu aan het onderzoeken.”