Hof vindt kieswet Duitsland ongeldig

Het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe heeft gisteren de Duitse kieswet nietig verklaard. Het vonnis heeft de regeringscoalitie van bondskanselier Angela Merkel, die de kieswet vorig jaar aanpaste, in verlegenheid gebracht. De coalitie moet meteen beginnen met de aanpassing ervan. De tijd dringt: volgend jaar herfst staan bondsdagsverkiezingen gepland.

Volgens het Hof is de nieuwe kieswet „in strijd met het grondprincipe van gelijkheid in het kiesrecht.” Het probleem vormen de zogenaamde Überhangmandate – extra zetels die een partij in de Bondsdag kan krijgen op basis van het complexe Duitse kiesstelsel dat elementen bevat van evenredige vertegenwoordiging en van een districtenstelsel.

De kiezer brengt bij bondsdagsverkiezingen twee stemmen uit: één op een politicus van zijn district (Erststimme) en één op een partij (Zweitstimme). De Bondsdag wordt samengesteld uit een combinatie van beide stemmingen. Als een partij veel ‘eerste’ stemmen krijgt, wordt het aantal zetels in de Bondsdag uitgebreid – de Überhangmandate.

De regering liet de zetelbonus intact in de in 2011 gewijzigde kieswet. Maar het Constitutioneel Hof vindt dit systeem „slechts in zeer beperkte omvang verenigbaar” met het principe van evenredige vertegenwoordiging, dat voor het Hof leidend is.

Bij de verkiezingen van 2009 kregen Merkels CDU/CSU 24 Überhangmandate, maar het Hof legt het maximum op „ongeveer 15”.

De kwestie is zeer politiek, omdat juist de CDU/CSU zo heeft geprofiteerd van de Überhangsmandate. Oppositiepartij SPD wil het systeem volledig schrappen. De SPD had in Karlsruhe tegen de kieswet geklaagd, samen met de Groenen en met 3.063 burgers. Voor de oppositie is het vonnis een overwinning.