EU-burgerinitiatief rampzalig

Het verdrag van Lissabon maakt het burgers mogelijk om iets op de agenda van de EU te zetten. Dit blijkt onuitvoerbaar te zijn, schrijft Julie Middelkoop

Deze week werd bekend dat de organisatoren van het eerste Europese Burgerinitiatief voor dierenwelzijn er de stekker alweer uittrekken. Reden: het Europees Burgerinitiatief is volstrekt onuitvoerbaar. Het vroegtijdig struikelen van dit paradepaardje van de Europese democratisering dreigt de anti-Europese sentimenten in de kaart te spelen.

Het leek allemaal zo mooi. Het Verdrag van Lissabon moest Europa democratischer maken. Niet alleen kreeg het parlement meer bevoegdheden, burgers konden ook direct de beleidsagenda bepalen middels een Europees burgerinitiatief. Door binnen een jaar minimaal één miljoen handtekeningen op te halen, konden zij een verzoek indienen voor een wetsvoorstel over een bepaald onderwerp. Pro-Europese en eurokritische organisaties waren het erover eens: dít was een belangrijke stap vooruit.

Dat was 2009. Er volgde drie jaar van gehakketak over de uitvoering. Dat haalde er de glans al wat vanaf, maar vanaf 1 april van dit jaar was registratie van initiatieven mogelijk. Misschien voelde het niet zo, toch kon het met enige bravoure worden beweerd dat voor de Europese democratie een nieuw tijdperk aanbrak.

Vanuit de maatschappelijke organisatie waarvoor ik werkzaam ben, WSPA (de World Society for the Protection of Animals), werd ik lid van een burgercomité voor een initiatief tot dierenwelzijnswetgeving voor melkkoeien. Dat is een urgent onderwerp met veel steun van burgers (89% van de EU-bevolking), maar dat in een door de landbouwlobby gedomineerd Europa al vele jaren wordt tegengehouden. We wisten terdege dat zo’n burgerinitiatief niet eenvoudig zou zijn en tal van bureaucratische belemmeringen zou kennen. Maar we dachten wel dat het in principe uitvoerbaar zou zijn.

Dat is nu een illusie gebleken. Na goedkeuring van de Europese Commissie – hetgeen betekent dat de Commissie erkent dat het tot haar domein behoort - lanceerden we eind juni enthousiast ons initiatief, om nog geen maand later te concluderen dat het onuitvoerbaar is. De praktische problemen zijn simpelweg te groot. Ze variëren van iets eenvoudigs als de grootte van het adresvakje op het officiële steunbetuigingsformulier – dat is te klein om langere straatnamen in te vullen – via een nog niet functionerend softwaresysteem tot ingewikkelde bepalingen over databescherming. Er dreigden zware boetes, tot in de tonnen euro’s, als er niet aan die bescherming werd voldaan. Sowieso blijkt het een onvoorzien dure grap. Zo kondigde de Engelse overheid aan alle burgers die hebben getekend, een brief te sturen ter verificatie en wil ze de kosten van die operatie op de initiatiefnemers verhalen.

We moesten ons initiatief daarom staken. En hiermee het Europese Burgerinitiatief defect verklaren. Voor de legitimiteit van het Europese project is dit slecht nieuws, zeker in tijden van zwaar weer. Of het burgerinitiatief tot leven gewekt kan worden, hangt af van de Europese Commissie en vooral van de Europese regeringsleiders: was het menens toen ze het Verdrag van Lissabon ondertekenden? Dat dit debacle de anti-Europese partijen ondertussen in de kaart speelt, hoeft geen betoog. Voor de naderende verkiezingen in Nederland, al betiteld als een verkapt referendum over Europa, geeft dat te denken.

Julie Middelkoop is medewerker van de Word Society for the Protection of Animals.