Een beetje asbest kan ook al kwaad

Veel mensen die ziek worden van asbest hebben er maar kort aan blootgestaan. Doe-het-zelvers bijvoorbeeld. „Maar één vezel zal geen kanker veroorzaken.”

Er is geen veilig niveau voor de blootstelling aan asbest. Dat zegt de Nederlandse toxicoloog Nico van Zandwijk, die directeur is van het Asbestos Diseases Research Institute in Sydney, Australië. Aan de andere kant van de wereld heeft hij de journaalbeelden over de asbestpaniek in Utrecht gevolgd. „Ik zag mannen in witte pakken lopen, maar die droegen geen maskers”, zegt hij aan de telefoon. „Vreemd, want asbest is vooral gevaarlijk als het wordt ingeademd. De deeltjes zijn zo klein dat ze niet met het blote oog te zien zijn. Alleen door te meten hoeveel deeltjes er nog zijn, kun je bepalen of het veilig is.”

Een relatief lage blootstelling aan asbestvezels kan ook al long- en buikvlieskanker (mesothelioom) en longkanker geven, zegt Van Zandwijk. „De relatie is vaak moeilijk te leggen omdat de tijd die zit tussen blootstelling en het optreden van ziekte gemiddeld omstreeks veertig jaar is. Maar als je alle beschikbare wetenschappelijke literatuur samenneemt, moet je die conclusie trekken.”

In Australië is meer nog dan in Europa asbest verwerkt in bouwmaterialen, vertelt Van Zandwijk. „Uit het landelijke mesothelioomregister blijkt dat mensen die een kortdurende blootstelling aan asbest hebben gehad ook ziek kunnen worden. Het gaat dan vaak om mensen die hun huis hebben gerenoveerd, klussers. Zij vormen een behoorlijk deel van de asbestslachtoffers.”

Mesotheliomen zijn tumoren die nauw samenhangen met de blootstelling aan asbest. Ingeademde vezels migreren vanuit de longen naar het vlies dat de borstholte bekleedt. Daar veroorzaken ze een chronische ontsteking. Na jaren leidt dat tot schade in het DNA van omliggende cellen, waardoor een tumor ontstaat.

„Er zit natuurlijk wel een relatie tussen de intensiteit van de blootstelling en de kans op ziekte”, zegt Van Zandwijk. „Eén ingeademde asbestvezel zal geen kanker veroorzaken. Asbest is zo wijdverspreid dat je in elke grote stad op de wereld asbest in de lucht kunt meten. Dat geeft waarschijnlijk geen dramatische ziekte-effecten.”

Mensen verschillen in gevoeligheid voor het ontwikkelen van tumoren, bijvoorbeeld door hun genetische achtergrond of door andere leefgewoonten. Met name roken maakt verschil. Asbest geeft ook een hoger risico op longkanker en roken verergert dat.

In Nederland komt mesothelioom jaarlijks 500 keer voor. En 1.000 gevallen van longkanker moeten aan asbest worden toegeschreven, zegt Van Zandwijk.

Is er nog wat te doen aan die tikkende tijdbom? Van Zandwijk: „Uiteraard is al onderzocht of het mogelijk is mesothelioom te voorkomen, vooral met vitamines die ontsteking remmen. Maar helaas is er nog geen teken dat dit effectief is. Ik sluit niet uit dat er binnenkort wel een manier gevonden wordt om te voorkomen dat asbesttumoren ontstaan. Het is een ideale ziekte om te behandelen, omdat er zoveel tijd is voordat het misgaat.”