Politici in Roemenië vechtend over straat

De felle machtsstrijd tussen president en premier in Roemenië mondt zondag uit in een referendum. De premier laat de stembureaus extra lang open. De president zegt: ga niet stemmen.

Boekarest. - In het gevecht om de macht in Roemenië worden alle trucs ingezet om de uitkomst te beïnvloeden van het referendum dat zondag wordt gehouden over de vraag of de president van het land moet aftreden.

Brussel heeft herhaaldelijk zware kritiek geuit op de ondemocratische methodes die de regering van premier Victor Ponta gebruikt om president Traian Basescu weg te werken. Nu kaatst de sociaal-liberale regeringscoalitie die kritiek terug naar de oppositie. Ze heeft vijftien prominente oppositieleden aangeklaagd wegens smaad. Hun vergrijp? Met hun noodkreten over een ‘staatsgreep met juridische middelen’ zouden ze onjuiste informatie hebben verspreid en daarmee de nationale veiligheid in gevaar hebben gebracht. Het zou ook hun schuld zijn dat de koers van de Roemeense lei is gekelderd.

Onder de beschuldigden zijn onder meer europarlementariër Monica Macovei (bekend strijder tegen corruptie), de twee vorige premiers, en de eerder deze maand geschorste president. Zij trokken in Brussel aan de bel nadat de in mei aangetreden Roemeense regering de rechters in het land onder druk zette om president Basescu te kunnen afzetten.

Om dat te bereiken probeerde de regering onder meer de macht van het Constitutioneel Hof te beperken. Ook werd de machtige Ombudsman ontslagen. En de regels voor een referendum werden per decreet aangepast, zodat een simpele meerderheid zou volstaan om de president af te zetten, onafhankelijk van het opkomstpercentage.

Het is Roemenië op ongewoon harde kritiek vanuit Brussel komen te staan. Daar bestaat de angst dat de vooruitgang bij het opbouwen van een functionerende rechtsstaat in hoog tempo ongedaan wordt gemaakt. Op aandringen van de Europese Commissie heeft premier Ponta een paar maatregelen teruggedraaid.

De nieuwe stap, het aanklagen van oppositieleden, is een ‘Sovjetmethode’, zegt justitie-expert Laura Stefan in Boekarest. „In feite zeggen ze daarmee: ‘Het is niet onze schuld wat hier gebeurt, maar de jouwe, doordat je er over praat.’ Het toont dat de regeringspartijen de meest basale principes van een democratie niet onder de knie hebben. Zoals dat je macht verkrijgt via verkiezingen.”

Het is nog onduidelijk of het Openbaar Ministerie de aanklacht, die vooral dient om de publieke opinie te beïnvloeden, overneemt. Tot nu toe weerstaat de juridische macht de meeste druk van de regering. Eerder besliste het Constitutioneel Hof dat het aanpassen van de referendumregels niet rechtsgeldig is en de oude regels dus van kracht zijn.

Dat betekent dat de uitslag pas bindend is als meer dan 50 procent van de ruim 18 miljoen kiesgerechtigden heeft gestemd. Die drempel is moeilijk te halen. Twee tot drie miljoen Roemenen wonen in het buitenland, en die maken meestal geen gebruik van hun stemrecht.

De regering-Ponta doet er alles aan de bevolking naar de stembus te krijgen. De stembureaus blijven open van zeven uur ’s ochtends tot elf uur ’s avonds. Er komen mobiele stembureaus bij zwembaden, in winkelcentra, restaurants en op het strand. Ook is het mogelijk gemaakt bij andere stembureaus te stemmen. Daarmee is de kans op fraude aanzienlijk vergroot. Het is moeilijk te controleren of iemand al heeft gestemd.

Oppositiepartij PDL, waarmee Basescu nauwe banden onderhoudt, riep gisteren op het referendum te boycotten. Dat zou effectiever zijn dan ‘nee’ te stemmen op de vraag of de president moet opstappen.

De Roemeense politiek is extreem gepolariseerd. Beschuldigingen van corruptie en machtsmisbruik vliegen over en weer. Ook Basescu, die als president boven de partijen zou moeten staan, laat zich niet onbetuigd. Tv-stations en kranten zijn grotendeels in handen van tycoons die banden onderhouden met politieke partijen. Er is vrijwel geen onafhankelijke berichtgeving.

Sinds het begin van de economische crisis is de populariteit van Basescu sterk gedaald. Dat komt zowel door de vergaande bezuinigingen in Roemenië, die hij heeft verdedigd, als door zijn autoritaire stijl. Basescu leek de afgelopen jaren vaak president en premier in één. Veel Roemenen willen hem weg hebben.

Ook Basescu zelf roept de kiezers op thuis te blijven. „Lafaard”, reageerde premier Ponta. „Hij is te bang om examen te doen bij de bevolking.” Basescu verdedigt zijn oproep als de beste manier om ‘nee’ te zeggen op de vraag of hij moet aftreden.