Poetin wordt ‘normaler’ door WTO

Rusland treedt toe tot de handelsorganisatie WTO. Dat leidt zeker tot een verdere verknoping met het Westen. Maar gaan de Russen zich aan de regels gaan houden?

Op een bord nabij een Russisch ijzer- en staalbedrijf in Magnitogorsk staat naast een afbeelding van Poetin de tekst ‘Eigen en karaktervol’, een toonbeeld van Russisch patriottisme. Foto Reuters

Er gingen achttien jaar „martelende” onderhandelingen aan vooraf, zoals een Russische minister ooit zei. Maar nu treedt Rusland eindelijk toe tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO), de mondiale organisatie voor het internationale handelsverkeer. Dit weekeinde zette president Poetin zijn handtekening onder het toetredingsverdrag, de laatste formele ‘horde’ die nog moest worden genomen, nadat het parlement en de senaat de afgelopen twee weken al hun goedkeuring hadden gegeven. Volgens de regels van de WTO wordt Rusland nu over dertig dagen officieel lid.

Voor Rusland – voor Poetin – betekent dit enerzijds de gewenste entree op een nieuw podium van de mondiale macht. Rusland heeft een veto in de VN-Veiligheidsraad en is lid van de G8 van grote economieën (al wordt vaker, pijnlijk voor Moskou, gesproken van de G7+1, omdat Rusland er gezien de stagnatie eigenlijk niet bij zou horen).

Maar op het gebied van de wereldhandel was Rusland jarenlang een outsider. Een opvallende outsider, want het is met een bruto binnenlands product van 1.570 miljard euro de laatste grote economie van de wereld die nog niet bij de WTO zat. Met Poetins handtekening is Rusland nu ook lid van die club. Dat past binnen zijn visie van het nieuwe Rusland, dat recht heeft op een plek tussen de superpowers van nu.

De werkelijkheid is echter ook dat toetreding voor Rusland en Poetin keihard nodig is. De Russische economie stagneert en sociale onrust dreigt. Deels is dat het gevolg van de mondiale recessie, die de export naar beneden heeft gestuwd en de olieprijzen heeft doen dalen. Rusland is de grootste olieproducent van de wereld. Meer dan de helft van de staatsbegroting komt uit belastingen op de olie-uitvoer.

Toetreding tot de WTO betekent volgens de Wereldbank op korte termijn een impuls aan de economie van 3,3 procent. Op lange termijn zou de extra economische groei 11 procent bedragen. Dat zijn welkome zaken voor Poetin, ook omdat op dit moment elk kwartaal tientallen miljarden uit Rusland worden teruggetrokken, door buitenlandse investeerders (wegens het onzekere investeringsklimaat) én door rijke Russen (die vrezen voor een ineenstorting).

Een paar jaar geleden was dat wel anders. Poetin was toen zelf nog hoogst ambivalent over het WTO-lidmaatschap. In 2009 trok hij persoonlijk de stekker uit de onderhandelingen in Genève. Hij echode daarmee sentimenten die al sinds 1993 in Rusland leven, toen Jeltsin het startschot gaf voor de onderhandelingen.

Veel Russen zien de WTO als een instrument van westers imperialisme. En ze zijn bang dat Russische bedrijven de concurrentie met westerse niet aankunnen (mede omdat zij veel last hebben van corruptie en dus duurder zijn), en zullen bezwijken.

Die sentimenten leven nog steeds. Enkele tientallen afgevaardigden van de oppositionele Communistische Partij voerden op de dag van de stemming buiten het parlement een protestactie. Ze droegen posters met: ‘De WTO is de dood voor Rusland’. Leden van de oppositiepartij Liberale Democratie probeerden samen met de Communisten het besluit aan te vechten bij het Constitutionele Hof.

Toetreding betekent ook, op papier, dat Rusland belooft zich aan de regel te committeren dat er regels zijn. Dat op zich is een stap. Een van de grootste klachten van buitenlandse investeerders over Poetins Rusland was juist dat het er door en door corrupt is, dat contracten er niets waard zijn als het Kremlin daartoe besluit, en dat een bedrijf in zo’n geval niet naar de rechter kan gaan omdat die niet afhankelijk zijn. In feite geeft het WTO-lidmaatschap Rusland een imago van ‘normaalheid’.

Maar of Rusland werkelijk normaler wordt, valt te betwijfelen. De WTO-regels gaan met name over het weghalen van formele handelsbarrières (importtarieven, het subsidiëren van de eigen industrieën) en niet over informele, zoals bovenstaande. Voor de WTO-regels over de formele barrières heeft Rusland bovendien allerlei uitzonderingen bedongen. De importtarieven gaan omlaag, maar langzaam (van 9,5 procent nu tot 6 procent in 2015). En bepaalde strategische sectoren (bankwezen, energie) worden niet verder opengesteld dan nu al het geval – wat in wezen betekent: niet).De EU heeft zich bij de WTO reeds beklaagd over nieuwe restricties die Rusland wil opleggen aan de import van alcoholische dranken uit Europa, inclusief laboratoriumtests op elke levering.

Vast staat dat Ruslands toetreding tot verdere economische verknoping met het Westen zal leiden. Zeker met Nederland, dat een van de vijf belangrijkste handelspartners van Rusland is. De export van landbouwmachines zal waarschijnlijk toenemen. De import van olieproducten, de andere voornaamste handelsstroom, zal daarentegen echter nauwelijks veranderen. Rusland heft nu al vrijwel geen belastingen hierop.

Demissionair minister van Economische Zaken Verhagen (CDA) zei in december vorig jaar, toen de 155 bestaande WTO-leden akkoord waren gegaan met Ruslands toetreding, dat dit „goed was voor Rusland, voor Europa en voor Nederland. De handel met Rusland wordt eenvoudiger, transparanter en goedkoper”.

Zijn collega in Rusland, minister Besoesov, drukte zich vorige week in soortgelijke verwachtingen uit. „Wie wil er nou investeren in een land dat zich niet aan de regels houdt”, vroeg hij. Maar de vraag is, ook voor Verhagen, of Rusland ook daad bij woord voegt. Dat is niet altijd het geval.