Eerlijk of oneerlijk - het lot maakt geen onderscheid

Les neiges du Kilimandjaro.Regie: Robert Guédiguian. Met: Jean-Pierre Darroussin, Ariane Ascaride. In: 7 bioscopen. ****

Michel Marteron is een vakbondsman van het oude stempel. Zijn idolen zijn Jean Jaurès, de leider van de Franse socialisten die in 1914 om zijn gebrek aan enthousiasme voor de Eerste Wereldoorlog werd vermoord, en Spiderman.

En zo wil hij het liefste ook zijn: wijs en menselijk, en heldhaftig tegelijkertijd. Dus stopt hij ook zijn eigen naam in de doos als er bij loting twintig mensen moeten worden aangewezen voor ontslag op de scheepswerf in Marseille waar hij zijn hele leven heeft gewerkt. Want hij is eerlijk. Maar het lot treft eerlijke mensen even hard als oneerlijke. Dat kun je rechtvaardig noemen, of willekeurig.

Regisseur Robert Guédiguian is de Franse Ken Loach. Hij maakt links-geëngageerde films zonder dogma. Zijn sympathie ligt bij de strijd van de werkende klasse. Maar dat is wel een arbeidersklasse die uit individuen bestaat, en voor wie de strijd om te overleven vaak hun eerste prioriteit heeft. Ook Les neiges du Kilimandjaro (vernoemd naar een Frans popliedje uit de jaren zestig) gaat over die clash tussen het persoonlijke en het algemene belang. Maar dan op een genuanceerde, melancholische manier.

Een van de inspiratiebronnen voor de film was het gedicht Les pauvres gens van de negentiende-eeuwse Franse schrijver Victor Hugo – een filosofisch getinte schildering van de leefwereld der armen. Guédiguian bouwt zijn film op als een ingenieus geweven thriller, waarin steeds kleine alledaagse dingen kettingreacties teweegbrengen. Uiteindelijk komt het allemaal neer op de vraag uit het gedicht: wat ben je, als je zelf helemaal niets meer hebt, nog bereid voor de ander te doen? Bestaat er zoiets als onbaatzuchtig gedrag als je, zoals Michel, werkloos bent en van je spaargeld bestolen, en als je ontdekt wie jou een deel van je illusies heeft ontstolen?

Les neiges du Kilimandjaro gaat ook over de verantwoordelijkheid van de oudere generatie, die geijverd heeft voor een vroeg pensioen en een 35-urige werkweek en daar nu ten koste van de jongere de vruchten van plukt. Voor Michels jongere collega’s gaat het immers al lang niet meer niet om die verworvenheden. Hun alledaagse realiteit bestaat uit stukloon en flexarbeid. Precies datgene waar Michel en zijn makkers tegen gevochten hebben. En dat is dan ook wat Michel voor de voeten geworpen krijgt in een onromantische en onaangename (want de film is ondanks zijn lichte toon nadrukkelijk geen sprookje) confrontatie.

Los van de Franse situatie roept Les neiges du Kilimandjaro op een onnadrukkelijke manier ook veel vragen op die voor de Nederlandse situatie relevant zijn. Guédiguian werpt zijn hoofdpersonen stuk voor stuk terug op hun persoonlijke situatie, van familie en vriendenkring. Maar een antwoord is dat niet. Want als de film één ding laat zien, dan is het ook dat mensen niet alleen vanuit hun sociale situatie te determineren zijn. Het gaat ook om karakter en gedrag.

Dana Linssen