Overheid komt bij probleemgezin achter de voordeur. Waarom niet tussen de lakens?

De Britse overheid merkt 120.000 gezinnen aan als probleemgeval. Zij kosten de staat jaarlijks 11,5 miljard euro en terroriseren zowel buurt als school. Sommige gezinnen staan voor een kwart miljoen euro per jaar op de rekening. Terwijl zorgverleners af en aan lopen, kinderen uit huis geplaatst worden, baren de moeders ‘vrolijk’ door.

Eigenlijk zouden die vrouwen zich moeten schamen, vindt Louise Casey. Zij is door de regering van David Cameron aangesteld als commissaris van de departementale afdeling ‘Probleemgezinnen’, een taskforce die is ingericht nadat jongeren vorige zomer winkelstraten plunderden. Deze week liet ze via een rapport zien hoe het eraan toe gaat achter al die voordeuren.

Wat meteen opvalt is het grote aantal kinderen. De helft van de probleemgezinnen had er vier of meer, terwijl dat voor maar vier procent van de Britse gezinnen geldt. In die probleemgezinnen is de biologische vader doorgaans in geen velden of wegen te bekennen. Het is eerder regel dan uitzondering dat de moeder haar kinderen heeft laten verwekken bij twee of drie vaders. Ook gebruikelijk: de eerste kwam al terwijl ze zelf nog een puber was.

Problemen binnenshuis is problemen buitenshuis

Dweilen met de kraan open. Dat beeld roept het rapport op. De gezinnen krijgen hulp bij alle levensgebieden: werk, scholing, het voeren van een huishouden, opvoeding. Soms zitten er wel zes instanties op. Ondertussen loopt de buurtagent de deur plat, want de problemen binnenshuis willen zich nogal eens manifesteren buiten de voordeur. Een inbraak, mishandeling op school, drugs dealen, vernieling, noem maar op. Ouders hebben veelal geen idee wat hun kinderen buiten uitspoken. Dat is ook lastig te controleren als je de dag begonnen bent met een joint of six pack bier.

In het rapport Listening to Troubled Families worden de problemen enkel geadresseerd. Rauw opgetekend vanuit de bevuilde portiekwoningen, oog in oog met de mensen die verzuipen in hun eigen ellende. Het siert de topadviseur dat ze die interviews zelf heeft afgenomen. Dat getuigt van grote betrokkenheid, poten in de modder, dat werk. Gevolg is wel dat het rapport voorgaande literatuur negeert. Alsof Casey voor het eerst licht werpt op de concentratie van problemen in die gezinnen. Daarbij zit ze nogal dicht op Family Intervention Projects, de dienst die deze gezinnen intensief begeleidt. Of die ambtenaren het goed doen, blijft onuitgesproken.

Probleemgezinnen stichten probleemgezinnen

Eigenlijk begint Casey dus van voren af aan. Met die onbevangen blik weet ze gelukkig wel verbanden te leggen tussen de bezochte huishoudens. Ze stelt vast dat alle problematiek onderhevig is aan wat ze ‘intergenerationele transmissie’ noemt. Met andere woorden: de moeders die een probleemgezin hebben voortgebracht komen zelf ook uit een probleemgezin. Ze zijn getraumatiseerd door misbruik, mishandeling en verwaarlozing. De tragedie is dat hun eigen kinderen nu ook misbruikt, mishandeld en verwaarloosd worden.

Casey ziet deze probleemmoeders niet meer als moeders, maar als onvolwassen volwassenen. Mensen met een laag zelfbeeld die keer op keer foute mannen aantrekken, geen overwicht op hun kinderen hebben en op de golven dobberen van een bestaan dat ze niet zelf in de hand hebben. Of denken te hebben, wat overigens niet zo vreemd is als je je hele leven al afhankelijk bent van de overheid. Alles overkomt ze, alles is de schuld van de buitenwereld.

Casey komt in haar rapport niet tot een aanpak. Maar in The Telegraph gooit ze het hoge woord eruit: de overheid moet deze moeders duidelijk maken dat het onverantwoord is om nog meer kinderen te krijgen. Dat is volgens haar net zo belangrijk als afkicken, grip op je leven krijgen en je kinderen naar school sturen. De vraag is of probleemmoeders dat besef niet al hebben. “Je hoort geen nieuw kind op de wereld te zetten als je eigen wereld aan het instorten is”, zegt een geïnterviewde probleemmoeder in het rapport. “Maar elke keer denk je dat het deze keer wel gaat”, voegt ze eraan toe. Een andere moeder vertelt dat ze nog een keer zwanger werd omdat haar andere kinderen uit huis zijn geplaatst.

Hoe Casey die bemoeienis met gezinsplanning voor zich ziet, maakt ze niet helder. Blijft het bij adviseren, dan wordt dat advies natuurlijk net zo gemakkelijk in de wind geslagen als voorlichting op het gebied van drugsgebruik, huishouden, school en werk. Of stuurt ze stiekem aan op maatregelen? Geen kinderbijslag voor probleemmoeders die hun anticonceptie ‘vergeten’? Steriliseren? Zover durft ze niet te gaan. Ook blijven de vaders nogal buiten beeld. Spoor ze op, doe een DNA-test en laat ze hun leven lang betalen voor hun nageslacht. Dat zou wel zo eerlijk zijn richting de moeders. Geen probleemmoeder zonder probleemvader.

Huisdieren beter beschermd dan ongeboren kinderen

De Nederlandse Opvoedpoli/Care Express heeft op verzoek van nrc.nl kennis genomen van Casey’s rapport en uitspraken. “Ze doorbreekt wel een taboe”, laat een woordvoerder weten. Gebrek aan gezinsplanning ziet deze organisatie voor jeugd en gezin ook als onderdeel van de problemen. Maar niet als de oorzaak daarvan. “Door hulpverleners in de positie te dringen dat zij mensen moeten ontmoedigen kinderen te krijgen, garandeer je dat je iedere vorm van verdere behandeling onmogelijk maakt. Overtuigen dat meer kinderen de zaak waarschijnlijk ingewikkelder maakt, is natuurlijk altijd goed.”

In de Britse pers heeft Casey eveneens de nodige kritiek te verduren gehad. Maar ook bijval, bijvoorbeeld van Telegraph-lezer Nigal Walley uit Newcastle, Staffordshire. “Het is onthutsend om te zien dat probleemgezinnen zoveel kinderen hebben, terwijl mijn eigen kinderen zich dat nog niet kunnen veroorloven”, schrijft hij in een ingezonden brief. “Zij zijn verantwoordelijk en gezagsgetrouw. Ze werken, maar verdienen te weinig om een huis te kopen of een gezin te stichten. Het zou nooit in hun hoofd opkomen om de kosten voor een gezin af te wentelen op de staat.”

Daar heeft Walley een punt. Hij drukt het nog voorzichtig uit. Het gaat namelijk niet alleen om de belastingbetaler, maar ook om de gezondheid en toekomst van kinderen. In Casey’s rapport staat een verhaal over een kind dat blijvende schade aan de ingewanden opliep als gevolg van slechte voeding, een dieet van biscuitjes. Het gaat dus om de vraag wat we als samenleving belangrijker vinden: het recht op reproductie van een onverantwoordelijke volwassene of het welzijn van een onschuldig kind dat nog geboren moet worden?

Ter overpeinzing doen we er goed aan het vonnis van een rechter in Leuven tot ons te nemen. Die veroordeelde op 16 januari een 47-jarige vrouw tot een levenslang verbod op het houden van huisdieren. “De chaos in uw studio toont aan dat u niet in staat bent voor uzelf en dieren te zorgen.” Kunnen we aso’s ook verbieden tot het levenslang ‘houden’ van kinderen? De ambtenaar of politicus die dat voorstelt, kan inpakken. Dat neigt namelijk naar eugenetica. Voorlopig moeten we er daarom maar vrede mee hebben dat honden in asielen of dierenwinkels beter beschermd worden dan kinderen die nog geboren moeten worden. Of niet?