Pussy Riot blijft in de cel

Nieuwsanalyse

Drie rebelse meiden, verenigd in Pussy Riot, maken het de Russische president Poetin erg moeilijk. Ze zitten vast, zeker tot volgend jaar.

Twaalf jaar na het eerste verschijnen van Vladimir Poetin op het hoogste politieke toneel van Rusland, heeft Ruslands president een nieuw ‘kwaad’ aangewezen voor zijn samenleving: drie vrouwelijke punkrockers gekleed in minirokjes en bontgekleurde bivakmutsen.

De drie vrouwen zijn leden van de punkband Pussy Riot. In februari werden ze gearresteerd, na een „punkgebed” in de Christus de Verlosser kerk in Moskou. Ze waren op het altaar geklommen en zongen een nummer met de tekst ‘Moeder Maria, verjaag Poetin’. Voor die actie worden ze nu vervolgd. Ze riskeren een celstraf van maximaal zeven jaar cel. Afgelopen vrijdag verlengde de rechter hun voorarrest tot ergens in volgend jaar. Omdat er een „groot risico” zou zijn dat ze zouden vluchten, of in recidive zouden vallen.

Vooral die maatregel toont aan hoe zeer Poetin het meent met het aanpakken van de protestbeweging die sinds december is opgestaan en hem steeds meer kopzorgen bezorgt. Pussy Riot is, mede door hun vervolging, uitgegroeid tot een van dé gezichten van de beweging. De beweging vormt de belangrijkste bedreiging voor Poetins huidige machtsbasis.

In feite zijn de drie vrouwelijke punkrockers de hedendaagse Chodorkovski’s. Aan het begin van het nieuwe millennium was het deze oliemagnaat met politieke ambities die door Poetin – toen net begonnen aan zijn eerste termijn – persoonlijk werd verklaard tot staatsvijand nummer één. Chodorkovski was volgens Poetin het gezicht van het toenmalige kwaad van Rusland: de klasse steenrijke zakenmannen die op slinkse wijze het post-communistische moederland van zijn kroonjuwelen had beroofd (de grote olie-, gas-, staalbedrijven etc.). De oligarchen, zeker Chodorkovski, vormden de grootste bedreiging voor Poetins machtsbasis toen. Op gezag van Poetin kreeg Chodorkovski twee rechtszaken aan zijn broek. Inmiddels zit hij een lange celstraf uit in een strafkolonie in het verre Siberië.

In dezelfde rechtbank als waar ooit Chodorkovski terechtstond, staan nu ook de drie vrouwen terecht. Achteraf gezien vormt hun arrestatie de ommekeer in Poetins tolerantie van de protestbeweging, Ruslands nieuwe kwaad volgens Poetin. Gedurende twee maanden na de parlementsverkiezingen liet Poetin de beweging in feite haar gang gaan. Maar daarna bleek hij er genoeg van te hebben. Poetins partij lanceerde een wet die het de facto onmogelijk maakt te protesteren. Kort daarop volgde een wet die ngo’s die geld uit het buitenland krijgen als „buitenlandse agenten” bestempelt, spionnen in de Russische context. De arrestatie van Pussy Riot was de openingszet.

Net als met Chodorkovski heeft Poetin een zondebok gezocht die door het publiek eveneens zou worden gehaat. In februari, ten tijde van de arrestaties, was Pussy Riot zeer onpopulair. Ze waren te radicaal. De kerk geniet veel aanzien bij Russen. Nu echter, mede door de vervolging en internet, is vrijwel iedere Rus op de hoogte van de Pussy Riot-zaak. En ze lijken Poetins strategie te doorzien. Volgens onderzoekscentrum Levada is 50 procent van de Russen tegen de vervolging van de drie.