Lang genoeg gelanterfant

Nederlandse studenten zijn lui. De langstudeerboete kan hen leren hard te werken, denkt Nicole van der Meulen.

Geportreteerd als verdachten staan ze op Facebook. Alexander Pechtold: 11,5 jaar. Mark Rutte: 7 jaar. Jolande Sap: 8 jaar. En Emile Roemer: 8 jaar. Hun misdaad? Langstudeerders. Allemaal. De kaarten worden massaal op Facebook geliked en ze kregen onlangs ook aandacht in deze krant in de rubriek next.checkt.

De uitzondering is Emile Roemer, want die is geen langstudeerder. Maar hij heeft wel extra lang over de middelbare school gedaan (7 jaar havo). Dat is blijkbaar ook strafbaar, vonden de ontwerpers bij Boomerang Create.

De invoering van de langstudeerboete heeft geleid tot meer dan voldoende commotie. Studenten zijn inmiddels specialisten geworden in het bestormen van de barricades en het luidkeels klagen over maatregelen in het hoger onderwijs. Het is bijna een voltijdbaan. Geen wonder dat ze niet aan studeren toekomen. Dat studenten hun standpunt onvoldoende kunnen ondersteunen met inhoudelijke argumenten wordt glashelder door de portretten van Boomerang Create. De aanval op de persoon illustreert het kinderachtige karakter van de oppositie. Zij mochten wel, wij niet. Zo valt de weerstand van studenten tegen de langstudeerboete samen te vatten. Enige vorm van zelfreflectie is geheel afwezig.

Een harde maatregel als de langstudeerboete is juist nodig om de studentenmentaliteit in Nederland te veranderen. Het wordt tijd. Toen ik in 2005 mijn entree maakte in het Nederlands studentenleven was ik overdonderd door de vertroeteling van de Nederlandse student. Ik begon mijn studie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en daar werd dat jaar de derde kans afgeschaft. Oftewel, de tweede herkansing. Studenten waren fanatiek aan het protesteren. Ik begreep alle ophef jegens het afschaffen van deze kans niet. Het fenomeen herkansing was mij volstrekt onbekend. Ik was twintig. Ik had zojuist mijn Bachelor of Arts in de Verenigde Staten afgerond. Daar bestaan geen hertentamens. You do it once and you do it right. Ik bleef me verbazen. Destijds wilde de regering namelijk ook al maatregelen introduceren in het hoger onderwijs om het aantal langstudeerders terug te dringen. Ik ondersteunde de plannen, maar durfde daar als student niet voor uit te komen. Dat zou vloeken in de kerk zijn geweest. Rutte was staatsecretaris van onderwijs en ook toen werd zijn studentenverleden opgerakeld als tegenargument. Hij wel, wij niet.

Pas in tweede instantie komen studenten met ‘inhoudelijke’ argumenten. Het meest gehoorde argument is dat zij geen gelegenheid meer krijgen om zich op andere fronten te ontplooien. Het bestuursjaar, bijvoorbeeld, kan niet meer. Onzin. Ik ben afgestudeerd toen ik eenentwintig was. Heb altijd gewerkt en heb meerdere nevenactiviteiten ernaast gedaan. En nee, ik ben absoluut geen wonderkind. Dat wordt mij weleens gevraagd omdat in dit klimaat die conclusie met gemak getrokken kan worden. Helemaal als je ook nog eens binnen de voorgeschreven vier jaar een promotieonderzoek hebt afgerond. Dan ben je in Nederland een volstrekte uitzondering. Binnen de gestelde termijn je studie afronden, oftewel nominaal afstuderen, is in Nederland abnormaal geworden. Of wellicht altijd geweest.

Het vermogen te plannen, afspraken na te komen en de studie met de rest van je leven te combineren is onder veel studenten afwezig omdat het systeem luiheid faciliteert. Dat die luiheid dreigt te worden bestraft, is voor velen blijkbaar verontrustend. Het vooruitzicht dat zij, de studenten, harder moeten gaan werken en goed moeten plannen benauwt ze. Vreemd. Hard werken en goed plannen zijn essentiële eigenschappen voor het werkende leven, dus het is alleen maar voordelig om ze tijdens de studententijd te ontwikkelen. Daar zouden studenten juist blij mee moeten zijn. Ze klagen immers regelmatig over het gemak waarmee ze voldoendes kunnen halen zonder colleges bij te wonen, het boek te openen of überhaupt diep na te denken.

Als studeren zo makkelijk is, waar maken zij zich dan nog zorgen over? Misschien omdat ze dondersgoed weten dat de vertroeteling van het studentenleven, inclusief haar vrijblijvendheid, van tijdelijke aard is. Dat de uitvoerders van het plan, hoofdverdachten Rutte & co, zelf wel lang hebben kunnen studeren, maakt de zaak nog eens extra bitter.

Inmiddels lijkt een Kamermeerderheid de boete alweer te willen verwerpen. Na de verkiezingen van 12 september zal de maatregel dan ook waarschijnlijk sneuvelen. Dat is jammer. De de langstudeerboete, of een vergelijkbare maatregel, kan over een periode van enkele jaren de mentaliteit van studenten positief veranderen. Van ondankbaarheid naar waardering. Studeren is immers een keuze en een voorrecht, geen verplichting. Dat wordt in Nederland te vaak uit het oog verloren.