Een akelig lege hofvijver

Tijs Goldschmidt: Een drama in het Victoriameer. Bert Bakker, 1994. Heruitgave 2010. €12,50.

Vanaf hoofdstuk 1 is al duidelijk dat het verkeerd gaat aflopen met de cichliden (familie van baarsachtigen) in het Victoriameer. Toch boeit Darwins hofvijver van begin tot eind. Bioloog Tijs Goldschmidt zocht in zijn boek de grenzen op van de populair-wetenschappelijke literatuur door feit en fictie op meesterlijke wijze met elkaar te verweven.

In Darwins hofvijver neemt Goldschmidt zijn lezer mee naar Tanzania, naar het Victoriameer, waar visserjongens dromen van een huwelijk en waar bonte, baarsachtige visjes zwemmen. Bladhakkers. Slakkenwrikkers. Modderhappers. Schubbeneters. Pedofagen. In de rijke soortenzwerm heeft elke cichlide zijn eigen kleur en levenstijl. Maar sneller dan de cichliden evolueren kunnen, verdwijnen ze weer. Opgeslokt. De gulzige nijlbaars, uitgezet om de bevolking van een voedzame vis te voorzien, richtte een slachting aan onder de cichliden. De vragen waar Goldschmidt mee worstelde bleven onbeantwoord. Niet soortvorming, maar uitsterven wordt het onderwerp van zijn onderzoek. Tegen wil en dank. „Het zint me niet dat deze visjes onopgemerkt zouden verdwijnen”, schreef Goldschmidt. De visjes zijn verdwenen, maar dankzij Goldschmidt niet stilletjes.

Lucas Brouwers