De Q is van Q-koorts

Wat zijn de kleine verhalen waar de moderne mens in gelooft? Wekelijks vertelt Arjen van Veelen zo’n moderne mythe. Vandaag: de letter q.

Quizvraagje: hoe schrijf je de letter ‘q’? Niet in blokletters, maar aan elkaar geschreven, in basisschoolschrift?

Antwoord: geen idee, eerlijk gezegd. Blinde vlek.

Kwam die letter eigenlijk wel aan bod op school?

Boom, roos, vis, quantumsprong?

1, 2 , 3, quadriljoen?

Zoiets herinner ik me niet. Denk dat de juf de letter gewoon over sloeg. Logisch: een juf moet prioriteiten stellen. En een kind kan prima zonder q. Hoeveel woorden zijn er nu met q? Juf, hoe schrijf je quadrupelfuga?

Een q is gewoon een gekke k. Niet voor niets zit ie op het qwerty-toetsenbord weggestopt in het hoekje linksboven. Het is de onbekende snuiter op de groepsfoto. Spek-en-bonen-toets.

Dat vonden de oude Grieken trouwens ook. Ze erfden de q via de Phoeniciërs, maar ze hadden de k al. De q was dubbelop en mocht rustig uit het abc worden geliquideerd.

Toen kwamen de Romeinen. Dat waren boeren die chic wilden doen. En ze hadden geen k. Dus strooiden ze gul met q’s. Dat oogde zo eloquent. „Quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum”, schreef Vergilius bijvoorbeeld. Hij bedoelde gewoon: paarden in galop.

O, het Latijn, de belle epoque van de q.

Dankzij die Romeinen hebben ook wij nog een restantje q-woorden. Anderhalve bladzij in een Van Dale. Woorden die alleen bestaansrecht hebben in Scrabble of Wordfeud. Quantité négligable.

Als de q dan zo’n nutteloos aanhangsel is, waarom schrappen we hem niet? Die vraag wordt vaak gesteld. Bijvoorbeeld door de Facebook-actiegroep ‘1 Million People Against The Use Of The Letter Q’. Maar die groep heeft slechts 25 leden. En er is ook nog nooit een Kamermeerderheid geweest voor het afschaffen van de q. Kennelijk is de letter ons dierbaar.

Misschien juist omdat het zo’n overtollige letter is. De q is er voor de sier. ’t Is een pretletter met privileges. Juist dat verleent hem zijn charme. De q is symbool voor het feit dat niet alles in het leven nuttig en efficiënt hoeft te zijn.

De q is een dandy. In een alfabet van werkpaarden is alleen de q vrijgesteld van arbeid. Hij voert vrijwel geen flikker uit. Zit daar maar mooi te wezen, linksboven.

Kijk ’m nou, met z’n wufte slurfje. Pedante raskat met z’n staartje. Poseur. Steekt ie zijn tong ook nog eens uit. Lekker puh.

Idealiter verschijnt de q alleen in dure woorden. Roquefort. Turquoise. Quid pro quo. Zo blijft q koket. Als hij overal zou opduiken, zou ie saai worden, banaal. Gewoon een o met een piemeltje. Een o die een peukie rookt.

Maar dandy’s hebben het vaak zwaar. Ook de q. Die is gekaapt voor allerlei kitsch en quatsch.

Sommige mensen menen bijvoorbeeld dat een kroket exquise wordt zodra je die croquet noemt. Of dat pulpboekjes verfijnd lijken onder de naam Bouquet-reeks.

Dat is nog tot daaraan toe. Maar wat echt naar is om te zien is dat de dandy in de moderne tijd slavenarbeid moet verrichten in diverse geregistreerde merken.

Zoals Marqt (een supermarkt voor mensen met superveel geld). Of TinQ (een tankstation). Of Mensenlinq.nl (een online platform voor overlijdensberichten).

Vermoedelijk begon deze q-ficering in België. Daar kreeg je in de jaren zeventig de Quick, een fastfoodketen. Wat de M was voor McDonald’s, werd de Q voor Quick. De trotse Romeinse letter moest opeens friet aanprijzen.

Een paar jaar later, in 2001, kreeg je in België het radiostation Q-music, dat ook bij ons bekend is van de slogan: ‘Q is good for you’. Maar wat betekent die q? En waarom is ie goed voor ons?

„Q-music staat voor Lust for life”, aldus het bedrijfsprofiel op de Q-music-site. „Het station is actief, dynamisch, positief en benadert alles met een glimlach. Q-music is Verrassend. […] En tot slot is Q-music Echt.”

Da’s mooi. Maar waarom dan die Q? Staat die soms voor quality? Nee, zegt de site, en er is ook „geen andere betekenis”. De naam is gekozen „omdat het pakkend is, leuk klinkt en lekker in de mond ligt”.

De q bekt lekker, de q doet iets met je, maar verder betekent hij helemaal niets. Ideale reclameletter.

In zijn boek De Bedrijfsnamenfabriek (2007) beschreef journalist Erwin Wijmans al het verschijnsel van lekker gekke bedrijfsnamen. Hij signaleerde bijvoorbeeld de voorliefde van internetbedrijfjes voor namen met veel o’s (Zooof, Moofz, Zoover, Whoozz). En ook de namen met dure Scrabble-letters (Oxxio, Ambizz, CiviQ).

Dat zijn vervreemdende, rare namen. Maar zijn boek leek wel profetisch.

Rond die tijd begon de opmars van bedrijfsnamen waarbij de k werd vervangen door de q. Neem computerservicebedrijf QUICKLINQ. Waarom die q? Een eigenlijke reden is er niet, erkent de bedrijfssite, maar zo’n q geeft „een aparte draai aan” aan het woord dat zo „meer status” krijgt.

Of kijk naar Q Bedrijfslocaties B.V. „Ik wil een korte, herkenbare naam voor mijn nieuwe kantoor”, schrijft de eigenaar op zijn site. „En wat is dan beter dan één letter? Q! Nog wel de sjiekste letter van het alfabet. Maar de Q staat ook voor Qualiteit. Qualiteit in creativiteit, in loyaliteit, in initiatief, in communicatie en met name in aandacht. Qualiteit in dienstverlening dus.”

Misschien is het met namen als met tatoeages: je kunt er later, als de hype voorbij is, spijt van krijgen. Had er geen boycot moeten komen tegen de q? Een quotum? Waarom moesten we zo nodig creatief zijn? De q, arme dandy, is nu volstrekt verneuqt. Ik bedoel:

Restaurant FlinQ. Videoproductiebedrijf FlinQ. Ontwerpbureau FlinQ. Installatiebedrijf FlinQ. Adviesbureau FlinQ Binq Design. BINQ Promotions. Onlinewinkel BinQ. Designbureau SINQ. Accountantsbureau FinQ. Computerwinkel JINQ. Uitzendbedrijf LINQ. Fietswinkel Minq. Verkoopstylist NinQ. Marketingbureau Pinq. Winkelplatform Vinq. Google Apps reseller YinQ. Homoblad WinQ. Brasserie Zinq.

De lijst is schier eindeloos.

Ooit zullen historici schrijven over de q-koorts die jaren lang woekerde in het Nederlandse bedrijfsleven. Ze zullen schrijven hoe de q gekaapt werd, hoe de q gezien werd als toverletter, die je het aura verleende van dynamisch, frivool en vooral: van creatief. En dat de q symbool was van een tijd, waar als het hoogste gebod gold dat je creatief moest zijn, met de q van quasi.