76 jaar en eindelijk de nummer één van India

Politiek veteraan Pranab Mukherjee wordt president van India. Dat komt de regerende Congrespartij goed van pas. Mukherjee is goed in het politieke handwerk.

‘Eindelijk nummer één’ kopte een Indiase krant. De uit West-Bengalen afkomstige Pranab Mukherjee, lang de nummer twee van India’s leidende Congrespartij, wordt president van ’s werelds grootste democratie. Donderdag vonden de (indirecte) verkiezingen plaats, gisteren werd de uitslag bekend. Woensdag is de beëdiging.

Pranab Mukherjee (76) is een politieke veteraan die een sleutelrol speelt in de Congrespartij. De partij van sociaal-liberale signatuur neemt al sinds India’s onafhankelijkheid in 1947 een machtige positie in. Mukherjee was minister van Defensie, Buitenlandse Zaken en Financiën, en was de nummer twee van het kabinet, na premier Manmohan Singh. De oppositie steunde een eigen kandidaat, maar die maakte geen kans.

In India heeft de president een ceremoniële functie. Bij het vormen van een regering kan hij wel een doorslaggevende rol spelen, zeker als er geen grote meerderheid is behaald. Hij benoemt de premier en overziet de kabinetsformatie. Dat kan een voordeel zijn voor Mukherjees partij bij de parlementsverkiezingen in 2014. Mukherjees verkiezing wordt dan ook beschouwd als een opsteker voor de Congrespartij die veel aanhang heeft verloren wegens corruptieschandalen en een tegenvallend economisch beleid. Het afgelopen kwartaal nam de economische groei af tot 5,3 procent, het slechtste resultaat in negen jaar.

Mukherjee neemt het ambt over van Pratibha Patil, India’s eerste vrouwelijke president, die enkele keren in opspraak kwam. Ze zou een riante villa hebben geaccepteerd, gebouwd op land voor militaire gezinnen. Ook besteedde ze veel meer belastinggeld aan buitenlandse reizen dan haar voorgangers en nam ze familieleden mee. Tot voor kort werd de Indiase president beschouwd als moreel baken in een zee van incompetente politici. Die tijd lijkt voorbij.

Ook Mukherjee is niet onomstreden. Hij zou in 2008 tijdens de terreuraanslagen in Mumbai bijna een oorlog hebben ontketend met kernwapenmogendheid Pakistan toen hij de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken telefonisch uitfoeterde. Die sloeg groot alarm omdat Mukherjee, die als president opperbevelhebber wordt van de strijdkrachten, gedreigd zou hebben met een militaire actie.

Zijn populariteit als minister van Financiën was tot het nulpunt gedaald. De Indiase zakenwereld schampert dat Mukherjee de ene ceremoniële functie verruilt voor de andere. Als minister van Financiën werd hem passiviteit verweten en het afschrikken van internationale investeerders. Als bekwaam onderhandelaar met gezag binnen en buiten de eigen gelederen zal de Congrespartij hem missen. De regering zoekt brede steun voor pijnlijke economische hervormingen die volgens analisten noodzakelijk zijn om India’s groei vlot te trekken.

Vooralsnog neemt premier Manmohan Singh Mukherjees ministerie van Financiën waar. Er is hoop dat de econoom Singh, die met een wervelend hervormingsbeleid in 1991 India’s economische groei ontketende, voor verbetering zal zorgen. In India heerst echter twijfel of de premier (hij is al 79) nog in staat is tot iets briljants. Ook internationaal is Singh veel van zijn glans verloren. ‘The Underachiever’ noemde Time Magazine hem vorige week op het omslag.

Joeri Boom