Miljardair koopt ananaseiland

Multimiljardair Larry Ellison, topman van Oracle, kocht onlangs het Hawaiiaanse eiland Lanai. Dat was ooit het centrum van de ananasteelt. Nu probeert het – met weinig resultaat – toeristen te trekken. Lanai hoopt dat Elli- son een streep haalt door een omstreden windmolenpark.

Vrouwen oogsten ananassen op een plantage op het Hawaiiaanse eiland Lanai, april 1982. Tien jaar later waren alle plantages dicht. Foto Corbis

Tien kleine ananassen groeien voor de ingang van het Lanai Culture & Heritage Center. Puntige bladeren met in het midden de vrucht. Het zijn de enigen op het tropische eiland dat ooit vol stond met ananas.

Vijfentwintig jaar geleden was Lanai, het kleinste bewoonde eiland van de Hawaiiaanse archipel, nog het wereldwijde centrum van de ananasindustrie. Twee van de drie ananassen op de wereld kwamen van Lanai. Nu zijn alle ananasvelden verdwenen. In 1992 sloot de laatste plantage. Amerika werd te duur; fruitconcern Dole verplaatste na zeventig jaar de productie naar lagelonenlanden als de Filippijnen en Costa Rica.

Tegenwoordig drijft Lanai op het toerisme, maar ook daarmee gaat het niet goed. De twee resorts op het eiland hebben last van achterstallig onderhoud en het aantal toeristen dat Lanai bezoekt daalt, blijkt uit cijfers van de Hawaii Tourism Authority. Ze gaan liever naar Maui of Honolulu, ook al biedt Lanai genoeg: zwemmen met dolfijnen, walviscruises, jeepsafari’s door het ruige land naar afgelegen stranden, twee golfbanen én een terugblik op het plantageleven van een Hawaii van vroeger.

De bewoners van Lanai klagen, bijna alleen binnenskamers. Hun kritiek treft vooral David Murdock, de 89-jarige topman van Castle & Cooke. Dat concern nam in 1985 Dole over en kwam zo in het bezit van 98 procent van het eiland. Lanai is een van de twee grotere eilanden van Hawaii die nog privébezit zijn. „Murdock heeft ons eiland uitgebuit”, zegt de gids van het Culture & Heritage Center naast de vitrine met werktuigen en kleding (spijkerbroek en -blouse) van de ananasplukkers. „Murdock heeft ons leeggezogen zoals private equity-financiers doen.”

Eind vorige maand kregen de eilandbewoners hoop op een betere toekomst. Murdock vertrekt. Hij heeft het eiland verkocht. Het gerucht dat hij van Lanai af wilde, deed al begin dit jaar de ronde: Castle & Cooke zou veel last hebben van de economische crisis. De koper: Larry Ellison, topman van het Amerikaanse softwarebedrijf Oracle en een van de rijkste inwoners van de VS. Het tijdschrift Forbes schat zijn vermogen op 36 miljard dollar. De verkoopprijs van Lanai – volgens dagblad Maui News tussen 500 en 600 miljoen dollar – zal weinig problemen hebben opgeleverd voor de multimiljardair.

Zo koopt Ellison niet alleen een tropisch eiland 2,5 keer zo groot als Texel. Hij neemt ook de huizen over van bijna alle drieduizend inwoners. En hun winkels, hun elektriciteitsnet, hun lekkende waterleiding en hun openbare zwembad dat al maanden gesloten is. Plus de twee luxe resorts van de Four Seasons-keten.

Ellison is nog niet op het eiland geweest, vertelt Michael Hunter. Hij runt samen met zijn vrouw Susan een bed & breakfast in Lanai City. Hun pension, Dreams Come True, is een van de slechts twee bedrijven op Lanai die geen eigendom zijn van Murdocks Castle & Cooke. Aan de andere kant van downtown Lanai City – een grasveld met softballende meiden, een speeltuin en tientallen hoge dennen – zit café Coffeeworks. Een aantal jaren geleden is de eigenaar uit Hono-lulu vertrokken vanwege de te sterke concurrentie van Starbucks.

„De sfeer op Lanai is voorzichtig optimistisch”, vertelt Michael Hunter. „Murdock heeft in de loop der jaren zoveel valse beloftes gedaan dat de meeste mensen blij zijn dat hij vertrok. Hij heeft honderden miljoenen dollars aan ons eiland onttrokken om te investeren elders in de VS.”

Ellison is een charmeoffensief begonnen, vertelt Robin Faye van milieu- en burgerrechtenorganisatie Friends of Lanai per e-mail. „Zijn mensen hebben de lokale gemeenschap vorige week 10 miljoen dollar toegezegd om de waterleiding te repareren, het zwembad te heropenen en beide hotels te renoveren.” Ellison zou de werknemers hebben verzekerd dat zij hun baan behouden.

Wat Larry Ellison niet overneemt van Murdock is een plan dat tweedracht heeft gezaaid in de voorheen hechte gemeenschap. Murdock wil al jaren een windmolenpark aanleggen. Dat moet komen in het noordwesten van het eiland, in de Garden of the Gods vlakbij het witte verlaten strand van Shipwreck Beach.

Het park, in de volksmond Big Wind, moet een kwart van het eiland beslaan en meer dan 170 windmolens omvatten van 125 meter hoog. Geweldig, groene stroom, benadrukken de voorstanders. Maar niet voor Lanai, zeggen de tegenstanders. Via dikke kabels wil Murdock zijn megawatten verkopen op Oahu (miljoenenstad Honolulu) en het nabije Maui. Murdock heeft zijn ‘ontwikkelingsrechten’ op het park behouden, net als zijn villa op Lanai. „Het is een Murdock-project”, aldus de nieuwe eigenaar Ellison, die zich daarmee volgens lokale media van het windproject distantieerde.

Veel bewoners zijn bezorgd over Big Wind. Ze vrezen erosie, milieuverontreiniging en overlast. De Garden of the Gods is bovendien jachtterrein voor veel inwoners die een aanvulling zoeken op het beperkte aanbod in de supermarkt. „Er is nog heel veel onduidelijk”, zegt Robin Faye van Friends of Lanai. „Behoudt Murdock de rechten om brede wegen aan te leggen naar de bouwlocatie van de molens? Mag hij een nieuwe waterput slaan om cement te maken voor de fundering van de molens? Mag hij de haven uitbreiden?”

Murdock heeft de weerstand tegen Big Wind aanvankelijk onderschat, zeggen bewoners. „Alsof hij vijfentwintig jaar terug in de tijd leefde”, zegt Susan Hunter op een ochtend in maart in de keuken van haar bed & breakfast. „Vroeger bepaalde Dole en later Castle & Cooke alles op het eiland. Elke dag om zes uur ’s ochtends ging de toeter. Alle plantagewerkers haastten zich naar het centrum. Daar werden ze opgepikt om naar de velden te gaan. Om acht uur ’s avonds ging de toeter opnieuw.” Na de sluiting van de plantages in 1992 liet men de toeter nog een aantal jaren horen, vertelt Hunter, omdat het zo’n vast onderdeel was geworden van ieders dagelijks leven.

De openlijke protesten brachten de ‘alleenheerser van Lanai’ niet van zijn stuk. Murdock herpakte zich. Als de inwoners niet zouden instemmen met de aanleg van het park, zou Castle & Cooke de hotels sluiten. Die zijn goed voor 90 procent van de werkgelegenheid. Zelfs de ondernemers die niet bij Murdock in dienst zijn, zijn min of meer afhankelijk van de resorts. Susan Hunter van Dreams Come True verkoopt zelfgemaakte sieraden in beide hotels. Coffeeworks heeft de toeristen nodig om voldoende omzet te draaien.

De strijd tussen voor- en tegenstanders van Big Wind was het meest zichtbaar op de protestborden langs de enige verharde weg op het eiland. Wie afgelopen voorjaar van de veerboot naar Lanai City reed – over een rechte weg als een oprijlaan met hoge dennen door voormalige ananasvelden – zag ze direct. No windmills on Lanai. Maar ook: Keep Lanai green – Yes to Big Wind. Eén bord vertelde direct het hele verhaal: Please help us save our jobs. Yes to the wind power.

„Eén positieve ontwikkeling valt de afgelopen week op”, meldt Robin Kaye van Friends of Lanai. „Murdocks werknemers waren altijd luidruchtige voorstanders van het windproject, vooral vanwege zijn dreigementen de hotels te sluiten en hen werkloos te maken. Nu Murdock is vertrokken, verdwijnen alle borden vóór het project langzaam maar zeker uit het straatbeeld.”

Wij verwelkomen de nieuwe eigenaar, benadrukt Kaye. „Murdock is geen goede beheerder van het eiland geweest. Hij heeft Lanai met hoge schulden opgezadeld. Het was onze hoop dat de nieuwe eigenaar onmiddellijk de wonden in onze samenleving zou helen door het slecht ontvangen en (voor Hawaiiaanse belastingbetalers) enorm dure windmolenplan voor altijd te schrappen. Het feit dat dat nog niet is gebeurd, baart ons zorgen. Wij blijven vechten voor ons eiland, wie het ook bezit.”