Mijn Batman is duister ja, zoals hij bedoeld was

Batman never returns. Althans niet met Christian Bale. Na The Dark Knight Rises stapt de acteur uit de fantasiewereld waarin echte dreigingen zoals terrorisme en de economische crisis een extra schaduw werpen. „Het is bitterzoet. Ik heb acht jaar van mijn leven aan Batman besteed”, zegt Bale, een dag voor de schietpartij in Denver.

D e eerste keer dat hij Batman had gespeeld, hield Christian Bale het bijna voor gezien. Zo ongemakkelijk zat het vleermuiskostuum dat hij moest dragen voor Batman Begins (2005). „In de eerste film had ik een pak aan dat helemaal zat vastgeschroefd en waarin ik mijn nek niet kon bewegen”, zegt Bale, afgelopen donderdag, een dag voor de schietpartij in Denver. Hij is in een Parijs’ hotel, voor de promotie van The Dark Knight Rises. „Als ik het kostuum uit wilde doen, waren drie mensen een kwartier bezig om de schroeven los te draaien, Later hebben ze het pak gelukkig aangepast, zodat ik mijn nek enigszins kon draaien en ik het pak zelf aan en uit kon doen.”

Bale speelt voor de derde en laatste keer Batman in de succesvolle reeks van de Britse regisseur Christopher Nolan, die heeft aangekondigd dat hij ermee stopt. Met een opbrengst van meer dan een miljard dollar staat The Dark Knight (2008) hoog in de toptien van meest lucratieve films. The Dark Knight Rises, de afsluiting van de trilogie, zal het, als de ongeëvenaarde voorverkoopcijfers een indicatie zijn, opnieuw uitstekend doen aan de bioscoopkassa’s, al is onvoorspelbaar wat de invloed van het drama van gisteren in Denver zal zijn op het succes van de film.

Ook bij veel critici (en bij de Oscars) zijn de Batman-films van Nolan uitzonderlijk succesvol. De films bieden niet alleen actie en spanning, ze reflecteren de echte wereld. Nolan weet ernstige zaken, zoals de dreiging van terrorisme in de wereld na 9/11 en de mondiale economische crisis, samen te laten gaan met zijn donkere fantasiewereld en biedt aan het einde van zijn films vaak geen simpele catharsis. Goed verslaat kwaad, maar het spant er wel om.

De opwinding rond The Dark Knight Rises is enorm, alsof het om meer gaat dan alleen een nieuwe film. Enig idee waardoor dat komt?

„Christopher Nolan is heel goed in het bij elkaar brengen van spektakel en thema’s uit de actualiteit. Niet dat hij per se een bepaalde boodschap wil overbrengen, daar gaat het hem niet om. Maar hij wil wel dat het verhaal wortels heeft in de werkelijkheid, dat we de wereld van de film herkennen. En de fantasie bouwt hij daar vervolgens omheen.

„Voor een deel is het ook gewoon toeval. Op het moment dat we de overval op de aandelenbeurs in New York opnamen, barstte twee straten verderop de Occupy-beweging los. Toen we aan de film begonnen, bestond die helemaal nog niet. Maar Chris heeft duidelijk tot zich door laten dringen dat er een mondiale economische crisis gaande is.

„Zo is hij bij alle drie films te werk gegaan. Ik heb tot nu toe aan een paar blockbusterfilms meegewerkt. Tenminste, films die graag blockbusters wilden zijn, want het lukt lang niet altijd om het grote publiek ook echt te bereiken. Maar alleen Chris slaagt erin om op deze manier zulke serieuze thema’s in zijn films te integreren. Dat past ook bij deze superheld. Oké, Batman is een superheld, maar hij heeft geen bovennatuurlijke krachten. Eigenlijk heeft hij alleen de miljarden van zijn familiebedrijf tot zijn beschikking.”

De films zijn wel ‘Batman and the War on Terror’ genoemd. Terrorisme, en de angst voor terrorisme, spelen een grote rol. Hebben de films daardoor ook een politieke kant?

„Ik zou daar niet al te veel de nadruk op willen leggen. De films zijn in de eerste plaats gewoon vermaak, spektakel. Maar dat spektakel is wel geworteld in een politieke wereld. Je kunt de films zien als puur escapisme en daar plezier aan beleven. Maar je kunt ook wat dieper graven en andere lagen aanboren.”

Batman is een moreel ambivalente figuur. We weten niet zeker of hij bij de goeden of de slechten hoort. In een groot deel van de nieuwe film is hij ook helemaal niet sterk, eerder zwak.

„Het interessantst aan het personage vond ik altijd hoe gemakkelijk Bruce Wayne zou kunnen overstappen naar de andere kant, en bij de criminelen zou kunnen horen. Zijn wereld bestaat voornamelijk uit negativiteit. Hij heeft grote woede in zich, die naar buiten komt op het moment dat hij zijn Batman-pak aantrekt. In deze film is hij in het begin nog maar een schim van de man die hij was. Hij is nog ongezonder, zowel mentaal als lichamelijk. Hij is eigenlijk bezig zichzelf te vernietigen. Dat is niet echt gebruikelijk voor een superheld.”

U speelt de rol behoorlijk ingehouden en klein, voor een film op deze schaal. U had er ook een veel theatralere invulling aan kunnen geven.

„Dat gaat terug tot de allereerste keer dat ik met Chris over de rol heb gesproken. Hij praat altijd eerst met zijn acteurs over hoe zij hun rol willen invullen. Hij houdt dat in zijn achterhoofd als hij begint te schrijven. Maar uiteindelijk kun je het niet alleen met woorden af. Je moet aan de regisseur laten zien wat je in je hoofd hebt. Dat heb ik gedaan toen Christopher me vroeg of ik auditie wilde doen. Vergeet niet dat de situatie bijna tien jaar geleden heel anders was. De verwachtingen waren niet hoog gespannen. Mensen hadden het wel gezien met Batman.”

In de films zit veel woede en angst. Vooral angst.

„De vrolijke Batman uit de jaren zestig van Adam West is geweldig, daar gaat het niet om. Maar toen Bob Kane Batman bedacht in 1939, was hij een heel duistere figuur. Dat heeft ook met het moment te maken, zo kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog: het individu staat oog in oog met een crisis van kolossale proporties en staat machteloos. Wat kun je in zo’n situatie nog doen? Chris is eigenlijk teruggekeerd naar dat oorspronkelijke uitgangspunt van Kane.”

Wat is zijn voornaamste kwaliteit als regisseur?

„Chris weet precies wat hij wil. Hij heeft een onuitgesproken, maar heel sterk vertrouwen in zichzelf en in zijn eigen visie. Ik heb hem weleens aangeboden om een scène nog eens op een andere manier te spelen, zodat hij later bij de montage wat te kiezen zou hebben. Maar daar had hij totaal geen belangstelling voor. Hij weet wat hij wil zien en hij weet wanneer hij het heeft. Daarna gaat hij meteen door naar de volgende scène.”

Nolan maakt niet de indruk een zonnige kijk op de menselijke natuur te hebben.

„Dat valt wel mee. De duisternis heeft vooral met de wereld van Batman te maken. De films zijn duister , dat is waar. Maar er is ook altijd een strijd om dat pessimisme juist te overwinnen.”

Vindt u het jammer dat de klus is geklaard, of bent u juist opgelucht?

„Beide. Voor mij is het bitterzoet. Ik ben trots op het werk. We zijn er nooit van uitgegaan dat we drie films zouden kunnen maken, ik ben blij dat we die kans hebben gekregen. Ik ben er heel gelukkig mee dat Chris uiteindelijk toch heeft besloten om nog een derde deel te maken, wetend dat het derde deel van een reeks vaak tegenvalt. Ik heb acht jaar van mijn leven aan de films besteed. Dat heeft heel veel voor me betekend. Maar ik ben ook blij dat we er niet te lang mee zijn doorgegaan, dat we stoppen op het hoogtepunt.”