Met jongeren op zee grenzen zoeken en vinden

Foto Familiearchief

Een zeeman die van jongs af aan een was met het water. Daar bestond geen twijfel over. Bernard Heppener had een carrière bij de Koninklijke Marine achter de rug, toen in 1978 zijn leven veranderde. De docent aan de Marineacademie werd voorgedragen als commandant van het zeilende opleidingsschip van het instituut, de Hr. Ms. Urania. Hier leerden jonge adelborsten het vak in de praktijk. „Het was voorbestemd”, vertelt zijn vrouw Elly Heppener-Tromp: „Lesgeven en varen in één. Dat was mijn man”

Met de adelborsten zeilde Heppener de hele wereld over. Tijdens zo’n reis maakte hij kennis met Sail Training Association, een organisatie die schoolverlaters de kans biedt een lange zeilreis te maken. Jongeren die nog niet weten wat ze gaan studeren, er even uit willen, een nieuw leven uitproberen. Vanaf dag één, de organisatie bestaat al sinds de jaren ’50, zeilen jongeren uit arme en rijke landen samen, leren ze elkaar over het leven. Elly Heppener: „Bleke Russische snoetjes die Nederlandse jongens vertellen over hun povere leefomstandigheden. En daarna weer keihard samen werken op het schip.”

Het raakte Heppener. Hij hield van mensen. Robbert-Jan van den Oord, bestuurslid van de Sail Training Association Netherlands: „Bernard nam de tijd om iedereen om zich heen beter te leren kennen. Zelfs toen hij al jaren geen commandant meer was op de Urania, kwam hij tijdens zeilwedstrijden altijd aan boord. Om te vragen hoe het schip beviel, of men zich thuis voelde.”

Na zijn pensioen – op zijn vijftigste droeg Heppener het commandantschap van de Urania over – stak Heppener bijna al zijn tijd in Sail Training. Hij was ook drie jaar directeur van het zeilevenement Sail Amsterdam, maar zijn hart lag bij de opleiding van jongeren. Wedstrijden met ze zeilen: de Tall Ships Races. Hoewel het winnen van de wedstrijd nooit zijn belangrijkste doel was, vertelt Elly Heppener. „De jongeren die meezeilen kijken op het schip over hun schaduw heen. Op zee schuiven hun grenzen op. Dát vond hij geweldig.”

Zonder humor ging dat nooit. Met al die verschillende culturen aan boord, waren conflicten onvermijdelijk. Juist dan was Heppener op zijn best. Met een grap haalde hij de spanning uit de lucht. Samenwerken, dat moest gebeuren. Dat zijn de wetten van de zee. En dat zijn de wetten van Bernard Heppener. Onder zijn commandantschap werd de wapenspreuk van de Urania – caveo non timeo (ik waak, maar vrees niet) – liefdevol verbasterd tot ‘café zonder tijd’.

De Tall Ships Races 2012 zijn nu in volle gang. Veel schepen zeilen onder de vlag van Sail Training mee van Saint-Malo in Frankrijk, via Portugal en Spanje naar Dublin in Ierland. Heppener had er als race-chairman graag bij willen zijn. Maar na een ziekbed van vier maanden liet hij, zoals zijn vrouw het verwoordt, op 22 juni „de zeilen voortijdig zakken.”