De beste entertainer is de winnaar

Extreme sporten zijn de toekomst. Want: jeugdige kijkers en dát telt voor sponsors en tv-zenders. BMX is al olympisch, kitesurfen komt eraan. Ze brengen een cultuuromslag met zich mee. Passie en sfeer zijn belangrijk, niet wie het snelst is.

Onder stampende beats komen de atleten op, er zijn spectaculaire shows en na de wedstrijden worden feestjes georganiseerd. En dat allemaal in een decor met een futuristisch design. Zo zien de Spelen in 2048 er ongeveer uit als het aan kitesurfer Ruben Lenten (24) ligt. En met feestjes bedoelt hij niet de strak geregisseerde openingsceremonie, de hossende oranjemenigte in het Holland Heineken House en de soms slaapverwekkende medaille-uitreikingen.

Nee, dan heeft Lenten het over hippe beachparty’s bij een ondergaande zon, met palmbomen, dansende vrouwen, cocktails en met sporters die na een lange dag van strijd samen chillen in een strandstoel. Binnen de lange olympische tradities zou het een kleine cultuurschok zijn.

Lenten is niet anders gewend. Hij is een ‘extreme kiteboarder’, hij voert de meest bizarre kunststukjes uit boven het water. Hij is een acrobaat in de lucht. Bekijk zijn filmpjes op internet en je bent verkocht. Ride hard & have a fly day, is zijn motto. Met show, spektakel en entertainment kan het Internationaal Olympisch Comité (IOC) een nieuwe generatie sportliefhebbers aan zich binden, denkt Lenten. „Al die tijd-gerelateerde sporten zijn gewoon saai om naar te kijken. Het lijkt mij gaaf als ze van elke sport een show eromheen maken, zo benader je de sport van verschillende kanten.”

Extreme sporten zijn in opkomst. En dat heeft het IOC begrepen. Snowboarden (sinds 1998 op het programma), BMX (sinds 2008), halfpipe skiën (vanaf 2014) en kitesurfen (vanaf 2016) zijn olympisch geworden. Stuk voor stuk mediagenieke sporten, vaak vanuit het niets groot geworden. Het zijn sporten met een levendige subcultuur, deelnemers scoren ook met uiterlijk, gedrag en bijnamen. Soms is de showfactor belangrijker dan de competitie zelf. De onderlinge band tussen de atleten is groot en sociale media worden volop ingezet. De achterban: jongeren die tijdens hun zomervakantie gaan golfsurfen aan de Franse westkust en in de kerstvakantie de Alpen intrekken om te snowboarden.

Dat het IOC deze sporten omarmt, past binnen de verjongingskuur. Lange tijd moesten de sportbestuurders op het IOC-hoofdkwartier in het Zwitserse Lausanne weinig hebben van de extreme sporten, maar nu lijkt het steeds gevaarlijker en sneller te moeten. Het doel: een jonger publiek aantrekken. „We moeten het programma verjongen, we moeten het aanpassen aan de wensen en behoeften van de jeugd, en niet te conservatief blijven”, zei IOC-voorzitter Jacques Rogge begin dit jaar.

Meest recente aanwinst van de Spelen is kitesurfen, dat over vier jaar in Rio de Janeiro debuteert. Kitesurfen – met een klein surfboard en een deels opblaasbare vlieger van enkele vierkante meters – vervangt dan het windsurfen (de RS:X-klasse). Het IOC is gecharmeerd van het kiteboarden vanwege de snelheid en het spektakel. In Rio de Janeiro is de snelheidsvariant te zien – course racing: een wedstrijd van tussen de tien en vijftien minuten langs een parcours van boeien. Voor freestyle, het uitvoeren van stunts voor een jury, is nog geen plaats.

Zal de trend zich de komende jaren doorzetten en gaan de nieuwe, extreme sporten deels domineren? Komt er een olympisch programma met sportklimmen, downhill fietsen, skateboarden en wakeboarden, in plaats van ‘oude sporten’ als kleiduivenschieten, handboogschieten, badminton en schermen? En waarom de ‘saaie’ tien kilometer schaatsen op de Winterspelen niet vervangen door het zeer populaire crashed ice (waarbij vier schaatsers die zich door een ijskanaal vol hindernissen naar beneden storten)? Het antwoord is aan het IOC.

„Ze zouden nog meer van dergelijke sporten moeten toelaten”, zegt sportmarketeer Frank van den Wall Bake. Het is simpel, legt hij uit: jonge, dynamische sporten trekken jeugd aan, waardoor sponsors en televisiezenders geïnteresseerd zijn. Tegelijkertijd zijn de traditionele sporten – zoals voetbal, schaatsen en tennis – volgens hem aan het vergrijzen qua tv-kijkers. Kortom: mee in de vaart der volkeren.

De sportmarketeer vindt dat het IOC een viertal eisen aan internationale sportbonden zou moeten stellen om sporten aansprekend te maken voor jongeren, en daarmee toekomstbestendig: toegankelijk, aantrekkelijk, dynamisch en sexy. Als je niet aan die criteria voldoet, wordt de sport van het olympische programma geschrapt, als het aan Van den Wall Bake ligt. „Het IOC zou daar een voortrekkersrol in moeten nemen.”

Het probleem bij extreme sporten is dat ze vaak niet vertegenwoordigd worden door grote internationale sportbonden, zegt Hein Verbruggen, erelid van het IOC en thans voorzitter van SportAccord, een koepelorganisatie voor 91 sportfederaties. Zo probeerde het IOC vijf jaar geleden skateboarden op het olympische programma te krijgen. Een lastige operatie, want de extreme sport viel niet onder een bond die het IOC erkende, en moest daarom worden ondergebracht bij wielerunie UCI, wat niet lukte. Verbruggen: „De UCI heeft niks met skateboarden. Van belang is: wie kan de extreme sporten vertegenwoordigen en welke van de 26 sporten maakt plaats?”

Wees voorzichtig met vernieuwen, zegt Hein Verbruggen. Sla niet door, is zijn boodschap. „Mensen associëren de Spelen met traditionele sporten. Dat imago moet je behouden, je moet niet je product aantasten. Natuurlijk moet je nieuwe sporten toevoegen, maar het gaat om de juiste balans tussen oude en nieuwe sporten.”

Extreme sporten zijn de afgelopen jaren op hun eigen manier mainstream geworden. Niet via de gebaande paden van de sportbonden, maar via commerciële organisaties. Een goed voorbeeld zijn de X Games, de ‘Olympische Spelen’ van de extreme sporten, die sinds de eerste editie in 1995 door tienduizenden bezoekers worden bezocht. Grote organisator achter de X Games is de Amerikaanse sportzender ESPN. En energiedrankproducent Red Bull dankt zijn naamsbekendheid deels aan spektakelevenementen op het gebied van stuntvliegen, kitesurfen, crashed ice en klifduiken. De events trekken jaarlijks honderdduizenden bezoekers.

Wat staat ons te wachten als er meer spectaculaire sporten bijkomen? „Het succes van dit soort sporten is te danken aan het gevoel van vrijheid en ongedwongenheid”, zegt Alex Schuttert van Exventure, dat sportevenementen organiseert. „Veel extreme sporters willen hun sport niet in competitie beoefenen, maar lekker met vrienden bezig zijn en elkaar pushen mooie tricks te doen. Deelnemers lenen elkaar materialen in geval van pech. Het klinkt misschien wat soft, ze willen allemaal echt wel winnen, maar de gedeelde passie voor hun sport staat daar nog boven”, aldus Schuttert.

De Spelen staat dus een cultuuromslag te wachten, met de niet te stoppen opmars van extreme sporten: een goede vibe rond de olympische wedstrijdaccommodaties wordt belangrijker dan de prestaties. Vrijheid en blijheid als voornaamste doel. Of, zoals Ruben Lenten het zegt: „Kitesurfen doe ik voor het gevoel. Niet voor een tijdgerichte prestatie, who cares?”

Dat zal je een marathonloper nooit horen zeggen.