Waarom wrijven vliegen steeds met hun pootjes?

Vliegen ze niet zoemend om de lamp, dan wrijven ze stilletjes in hun pootjes. Siham Kardal uit Rotterdam wil weten waarom vliegen dat doen.

Ze smeden een plan, staat gekscherend op internetforums. De waarheid is minder spannend, zegt Menno Reemer, insectendeskundige bij het onderzoeksinstituut van Naturalis. „Het zijn hele wasbeurten die vliegen zichzelf geven. Ze maken niet alleen hun pootjes schoon. Als je goed kijkt, zie je dat ze ook over hun vleugels en kop wrijven.”

Een belangrijke zaak voor een vlieg, volgens Reemer. Op een pootje van een vlieg zitten talloze haartjes en borsteltjes. Die zijn gekoppeld aan zintuigen. Zo nemen vliegen trillingen en smaken waar. „Handig als een vlieg op een blad zit”, zegt Reemer. „Begint het blad te trillen, dan weet de vlieg dat er mogelijk een vijand op de loer ligt, en kan hij er maar beter vandoor gaan.”

Zonder schoonmaak werken de zintuigen niet goed. Vliegen die graag op bloemen recreëren, krijgen immers te maken met stuifmeel op hun pootjes. En vliegen die op mest zitten, houden daar ook vieze pootjes aan over. Renate Smallegange deed jarenlang onderzoek naar vliegen en promoveerde er op. „Ze lopen over dingen die ze lekker vinden, maar die voor ons vies zijn”, zegt ze. „Zo brengen ze ziektes over op mensen. Ook dieren, zoals schapen en geiten, kunnen ziek worden.”

Gemiddeld zitten er 2,5 tot 30 miljoen bacteriën op een vlieg. Volgens Smallegange dragen huisvliegen meer dan honderd ziekteverwekkers met zich mee, waaronder salmonella, e.coli en wormeieren. Eerder ontdekte de onderzoekster dat vliegen zich het best laten vangen door een parfum van kippenmest, rottend vlees, gist en brood gedrenkt in bier of azijn. Geurvallen worden soms in plaats van lichtvallen gebruikt in de levensmiddelenindustrie, om voedsel bacterievrij te houden. Met vieze pootjes trappen de insecten minder snel in een geurval. Want ook een klein deel van de reukzintuigen zit in de pootjes. Dat gewrijf is dus niet alleen in het belang van de vlieg, maar ook in dat van de mens.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl