Echte verhalen,geen clichés

Nas (38) uit New York en Kendrick Lamar (25) uit Los Angeles rappen als romanciers. Over de andere kant van het gangsterbestaan, beeldend en oprecht.

Muziekjournalist

Rapper Nasir ‘Nas’ Jones (38) uit New York is een van de voornaamste hiphopveteranen. Kendrick Lamar (25) uit Los Angeles is een van de boeiendste nieuwkomers aan het hiphopfront. Beide rappers blinken uit in de verhalende kunstvorm. Ze benaderen hun raps regelmatig als een romancier.

Nas is de meester van de moderne, verhalende hiphop. In zijn inmiddels ruim twee decennia omvattende oeuvre wemelt het van de nummers waarin de rapper in drie, vier minuten een ijzersterk, puntig verhaaltje vertelt.

Bijzonder bij Nas is de gelaagde romantechniek waarmee hij zijn verhalen vertelt. Een goed voorbeeld is het nummer ‘Accident Murderers’ van zijn deze week verschenen Life Is Good; een van de sterkste albums van dit jaar. Het is een nummer van Nas met collega Rick Ross over jonge gangsters die per ongeluk een onschuldige omstander doodschieten en daar crimineel krediet mee trachten op te bouwen.

De eerste zin van het nummer is: ‘You cocked back, you thought you had it planned.’ De luisteraar zit direct in de actie; Nas spreekt een personage aan dat de haan van een vuurwapen spande en ‘dacht’ dat hij alles goed had voorbereid. Het is direct een explosieve situatie en we hebben er nog maar negen woorden opzitten.

Er worden in rapteksten vaker vuurwapens op scherp gezet, maar in veel gevallen betreft dat een wat lukrake verzameling van situatieschetsen en opschepperij. Alleen de grote vertellers uit de hiphopcultuur – voorbeelden zijn ook wijlen The Notorious B.I.G., pionier Slick Rick, Ghostface Killah van Wu-Tang Clan, Ice Cube, Eminem en Action Bronson – weten hun informatie te doseren, een spanningsboog te creëren en de luisteraar mee te slepen.

Voor Nas is het schrijven van een rap een secuur proces, vertelt hij eind juni in zijn kleedkamer in de Melkweg in Amsterdam. Hij draagt een grote zonnebril en hangt onderuitgezakt op een bank, met zijn voeten op een stoel voor hem, omringd door zijn entourage. „Het is soms eenvoudig om te redigeren”, zegt Nas op luie toon, „en soms laat ik ruimtes in de tekst open die ik later met iets nieuws invul.” De eerste zin is cruciaal, zegt de rapper uit Queens, New York. „Verhalen vertellen is een van de belangrijkste onderdelen van rap en je wilt de luisteraar grijpen vanaf het eerste woord.”

In het verhaal van ‘Accident Murderers’ maakt Nas zowel van de schutters als van het dodelijke slachtoffer mannen van vlees en bloed. Hij vertelt dat de schutter goed kon opschieten met de man die hij per ongeluk vermoordt. En zoomt in op details; zoals de tandenstoker die een van de mannen altijd uit zijn mondhoek laat bungelen, terwijl hij één wenkbrauw optrekt. Nas vult dergelijke verhaaltechnieken aan met prachtige, poëtische details; zo stipt hij in zijn nieuwe single ‘Nasty’ kort de Franse vorst Lodewijk XIII aan om zijn status te benadrukken. In één moeite door een verwijzing naar een duur cognacmerk, Louis XIII, naar het luxe leven van deze Franse koning en zijn lange regeerduur.

„Soms zie ik een scène helemaal voor me”, vertelt Nas. „En soms schrijf ik wat er in mijn hoofd opkomt. Ik verzamel elke dag en overal waar ik kom opvallende dingen die ik zie en hoor en probeer in mijn teksten zo helder en beschrijvend mogelijk te zijn.” In de laatste regels van ‘Accident Murderers’ roept Nas sympathie op voor de slachtoffers. Zoals zijn vriend voor wie hij ter herinnering een joint rookt en wodka op het beton giet; een hiphopritueel waarin de drank ‘gedeeld’ wordt met de overledene. Nas roept ook de beautiful sister in herinnering die nooit thuiskwam omdat ze in haar hoofd werd geschoten; een specifiek slachtoffer naar wie hij in de verhalende klassieker ‘One Love’ op zijn debuutalbum Illmatic uit 1994 ook al verwijst als ‘de nicht van Jerome’.

Dan schakelt zijn focus naar de schutters en vraagt hij wie ze proberen te imponeren. De rapveteraan twijfelt aan hun inzicht en vertelt dat hij de schutters al kent sinds ze baby’s zijn; dat hij speels met ze worstelde en ze zag opgroeien tot koelbloedige, roekeloze kleine gangsters. Door die achtergrond te benoemen, geeft Nas ook de mensen die hij in zijn tekst flink aanpakt een hart, een verleden en een mate van onschuld.

Nas hoopt met zijn empathische manier van vertellen de schutters te bereiken. In de balans tussen kunst en maatschappelijke verantwoordelijkheid is op dit punt in zijn carrière dat laatste belangrijk geworden. „Die jongens hebben niet iets in hun geest wat ze vertelt dat ze moeten kalmeren. Ze hebben de wil erbij te horen en wanneer mensen bang voor je zijn omdat je krankzinnig bent, voelt dat als macht. Maar het is een vorm van macht die je misbruikt omdat onschuldige mensen vernietigd worden. Ik hoop dat ze betere beslissingen gaan nemen.”

Kendrick Lamar komt uit de gewelddadige voorstad van Los Angeles, Compton, de bakermat van de gangsta-rap. Hij keek op zijn vijfde naar clips van Dr. Dre en Snoop Dogg waarin de hiphopcultuur van Los Angeles breed werd uitgemeten, van lowrider auto’s tot gangkleuren tot schaars geklede vrouwen. Nu is Lamar na onder anderen Snoop Dogg, Eminem, 50 Cent en The Game, de nieuwste rapper die Dr. Dre onder zijn hoede heeft genomen.

„Mijn ouders waren jong en ze draaiden thuis niets anders dan westkustrap”, vertelt Lamar in zijn kleedkamer in De Melkweg. „Ze steunden me in mijn keuze voor muziek omdat het iets constructiefs was. Het was makkelijk om door het straatleven opgeslokt te worden. Maar met muziek had ik iets omhanden.” Lamar is inmiddels succesvol soloartiest en spreekbuis voor hiphopcrew Black Hippy, met rappers Jay Rock, Ab-Soul en Schoolboy Q .

Lamar is geen opschepper maar een introverte twintiger die de problemen beschrijft van de ‘crackgeneratie’; de jongeren die net als hij op het hoogtepunt van de crackepidemie in de jaren tachtig werden geboren. Lamar wil net als Nas – die hij in het interview zijn belangrijkste inspiratiebron noemt – een diepere laag toevoegen aan de karikaturale gangsterverhalen die zijn genre domineren. Wat in die verhalen volgens Lamar mist, is „het verhaal over de andere kant; de jongeren die straatimago’s niet ophemelen maar juist hun best doen ervan weg te blijven.” Dat is zeker in Compton niet eenvoudig, zegt Lamar. „Van buitenaf lijkt het een grote kluwen. De gangs zitten dicht op elkaar; misschien twee blokken of straathoeken van elkaar verwijderd. Het kan elk moment gewelddadig worden en je moet je er echt doorheen manoeuvreren. Mijn focus op muziek hielp me uit de problemen te blijven.” Ook Lamar ziet de scène vaak voor zich terwijl hij een rap schrijft. „Ik zie hoe ik zal beginnen, de climax en het einde. Daarna hoef ik alleen nog woorden aan het beeld toe te voegen.” De beelden die hij ziet zijn in het begin nog niet concreet. „Het begint met kleuren, bijvoorbeeld bruinzwart bij een donkere beat en gelig oranje bij een heldere beat. Die kleuren zijn de bron van de scène die ik uitwerk. Daar komt de sfeer vandaan.”

Opvallend is dat zowel Nas als Lamar in een recente rap verantwoordelijkheid neemt voor de jonge vrouwen in hun gemeenschap. Veteraan Nas voor zijn dochter in de single ‘Daughters’ en Lamar voor zijn jonge zusje in ‘Keisha’s Song’. Nas schreef een nummer aan zijn dochter nadat hij erachter was gekomen dat ze correspondeerde met een zestienjarige jongen in de gevangenis. Nas is in het nummer een bezorgde vader, maar analyseert ook zijn eigen gebreken als ouder en zijn eigen jeugd. „Ik wilde niet hypocriet zijn”, zegt Nas. „Toen ik zestien was, had ik ook vrienden in de gevangenis; ik snap waar ze allebei vandaan komen. Tegelijk zie ik nu mijn tienerdochter vanaf een andere kant en wil ik haar beschermen.”

Lamar schetst in ‘Keisha’s Song (Her Pain)’ een huiveringwekkend verhaal over een tienermeisje dat zich prostitueert, vol tragische details. Het meisje luistert Tupacs ‘Brenda’s Got A Baby’, over tienerzwangerschap, terwijl „een smeerlap naar haar schreeuwt”. Aan het eind maakt Lamar het verhaal persoonlijk en vertelt hij dat hij zijn zusje op haar elfde naar het nummer liet luisteren, op de dag dat hij het had geschreven. „Ik kan haar niet dwingen een bepaalde soort vrouw te zijn. Maar ik kan haar wel laten zien wat de verleidingen zijn van een jonge vrouw die hier opgroeit. Ik kan haar situaties laten herkennen zodat ze dezelfde positieve beslissingen kan nemen die mij hebben gebracht waar ik ben, in plaats van beslissingen die haar de weg van Keisha laten gaan.”

Nas, Life Is Good. Ab-Soul en Schoolboy Q – leden van Kendrick Lamars hiphopcrew Black Hippy – staan zondag op Appelsap in Amsterdam. Inl: appelsap.net