De student is beter af met die 'boete'

De weerzin tegen de langstudeerboete is begrijpelijk, maar het alternatief is voor studenten veel kwalijker. En daar hoor je vreemd genoeg maar weinig over.

Allerlei commentatoren schamperen over de langstudeerboete van drieduizend euro die trage studenten vanaf volgend studiejaar moeten betalen. NRC Handelsblad riep op 12 juli zelfs de Tweede Kamer op om het reces te onderbreken en de boete alsnog te verhinderen. Uit de verkiezingsprogramma’s blijkt immers dat een ruime meerderheid niets meer wil weten van de langstudeerboete.

Toch is het alternatief veel kwalijker. De grote partijen die op de langstudeerboete mopperen, willen een ‘sociaal leenstelsel’ invoeren. VVD, PvdA en D66 willen de basisbeurs afschaffen.

Reken eens uit wat dat kost. De basisbeurs voor uitwonende studenten is 3.200 euro per jaar. Het leenstelsel bezorgt alle uitwonende studenten in vier jaar tijd dus bijna dertienduizend euro extra studieschuld. Hiermee zouden ze meer dan vier keer een langstudeerboete kunnen betalen.

Dit simpele sommetje haalt vrijwel alle argumenten tegen de langstudeerboete onderuit. Is er werkelijk sprake van een ‘boete op ambitie’? Een leenstelsel is een veel hogere boete, die bovendien al wordt opgelegd vanaf dag één. Die langstudeerboete betaal je pas als je meer dan een jaar uitloopt. Bovendien zijn er allerlei uitzonderingen voor de zielige gevallen.

Komt de ‘toegankelijkheid’ van het hoger onderwijs werkelijk in gevaar door de langstudeerboete? Dertienduizend euro extra schuld in het vooruitzicht is veel afschrikwekkender.

Het belangrijkste argument vóór het leenstelsel – ‘Je kunt het naar draagkracht terugbetalen, dus je hebt er eigenlijk geen last van’ – is behoorlijk naïef, maar los daarvan: dit gaat ook op voor de langstudeerboete.

Dus waarom spreekt premier Rutte bij de presentatie van het VVD-verkiezingsprogramma van „die gehate langstudeerdersboete”, die hij voorheen altijd de „langstudeermaatregel” noemde? Denkt hij werkelijk dat een leenstelsel meer liefde verdient?

Het is bovendien volkomen onduidelijk wat studenten kopen voor een leenstelsel. Verder dan een vage belofte van ‘investeren in kwaliteit’ komen de partijen niet. De PvdA en D66 willen niet eens beloven dat het geld voor het hoger onderwijs behouden blijft. Voor de VVD zal dit evenmin een breekpunt zijn.

De tegenstanders van de langstudeermaatregel hebben veel succes geboekt – een politieke meerderheid wil er intussen vanaf. Maar als er een leenstelsel voor in de plaats komt, belanden studenten van de regen in de drup.

Bas Belleman is redacteur van het Hoger Onderwijs Persbureau.