De shit komt toch wel, zei de VVD'er tegen me

Waar is die open, ontspannen Mark Rutte toch gebleven, vraagt Rob Goossens zich af. De Rutte van nu verstopt zich, weigert interviews en doet zelfs niet meer aan standpunten.

Het verkiezingsprogramma van de VVD heet Niet doorschuiven maar aanpakken. Aan potsierlijke stelligheid hebben Mark Rutte en zijn mannen geen gebrek. Bijna was in het verkiezingsprogramma van de VVD terecht gekomen dat de hervorming van de hypotheekrenteaftrek zoals die in het Kunduz-akkoord is afgesproken, écht de limiet is. Nu heeft iedere hypotheekeigenaar recht op aftrek, door FC Kunduz alleen de mensen die ook echt aflossen. Dat standpunt is opmerkelijk voor een partij die bekend staat om zijn financiële soliditeit.

Het handhaven van de aftrek wordt inmiddels door alle economen als een ernstige vorm van financieel wanbeleid gezien. Bovendien weet iedereen in Den Haag dat we in 2013, indien de economische cijfers wéér tegenvallen, een forse bezuiniging op de aftrek kunnen verwachten. Nu doen alsof de aftrek onder alle omstandigheden te handhaven is, is een vorm van oplichting. Gelukkig was de VVD zo verstandig alsnog met een standpunt te komen. In omfloerst taalgebruik houdt de partij de mogelijkheid open om de aftrek over een langere periode af te bouwen. Waarschijnlijk hoopt Rutte dat zijn kiezer, die erg gesteld is op de aftrekpost, het niet opvalt.

Er is overigens een begrijpelijke reden voor de VVD om de inhoudelijke discussie over de hypotheken, maar ook bijvoorbeeld Europa, uit de weg te gaan. Grotere verschillen dan die tussen de anti-Europese, sociaal behoudende Geert Wilders en de pro-Europese progressief Alexander Pechtold, zijn er op het Binnenhof niet te vinden. En uitgerekend deze twee tegenpolen zijn de grote concurrenten van Mark Rutte. Elke keer als Rutte een standpunt inneemt, stelt hij één van beide kampen teleur. Het eurekamomentje waarop de premier besloot dan maar helemáál geen standpunten meer in te nemen, geldt evenwel niet als een van de helderste momenten in zijn politieke carrière.

Bangig, zou ik de besluiteloze houding van de VVD willen noemen. In de aanloop naar de verkiezingen beperkt de partij het aantal mediamomenten voor zijn partijleider tot het absolute minimum. Voor 25 augustus zullen we hem sowieso niet horen. De VVD heeft hem op verplichte vakantie gestuurd, zodat hij niet toevallig tegen een camera kan aanlopen. Zeer opmerkelijk, want op 22 augustus vindt het eerste televisiedebat plaats. Rutte is er dan ook niet bij, zo bevestigen bronnen bij organisator NOS. En de staatsomroep is niet het enige medium dat nul op het rekest kreeg. Ook NRC Handelsblad, Elsevier en Sp!ts – niet de minste media – kregen te horen dat Rutte „helaas prioriteiten moet stellen”. Voor een interview met lezers van Tubantia heeft hij wél tijd en reist hij zelfs naar Enschede af.

Ondanks het kluizenaarsbestaan dat Rutte tot eind augustus leidt, heeft hij praatjes voor tien. Bij de NOS kwam het verzoek binnen om het CDA niet uit te nodigen voor het debat daags voor de verkiezingen. Daaraan nemen alleen de grote partijen deel en de christen-democraten zijn, zo redeneerde de VVD, geen grote partij meer. Het spreekt voor zich dat de VVD een ander motief heeft voor het verzoek. Het CDA is een concurrent. Als die niet meedoet aan het debat, kan hij ook niet met de electorale buit huiswaarts keren. De voorlichter van de liberalen ontkent uiteraard stellig dat een dergelijk verzoek de deur uit is gedaan.

Waar is de open, ontspannen Mark Rutte gebleven die in september 2010 de sleutel van het torentje in ontvangst nam? Hij kan er niet omheen zijn Europabeleid uit te leggen. „De shit komt toch wel”, vertrouwde een prominente VVD’er me in de wandelgangen toe. Rutte laat intussen alle kritiek van zich afglijden. Het doet me meewarig terugdenken aan mei 2009, toen de VVD een ultiem plan voor de vrijheid van meningsuiting lanceerde. Die moest zo ver worden opgerekt dat het ontkennen van de genocide wordt toegestaan. De joodse gemeenschap viel over hem heen en van het hele plan heeft niemand ooit nog iets vernomen.

Sindsdien is de VVD een reactieve partij zonder eigen ideeën. Het zal mij benieuwen of de eerste naoorlogse liberale premier zich ongeschonden door de verkiezingscampagne heen zal slaan.

Rob Goossens (21) is parlementair verslaggever en commentator voor diverse media.