De oorlog zien via de blindheid van een ander

Martin Roemers: The Eyes of War Hatje Cantz Publishers, € 39,00

Het was 2007 toen fotograaf Martin Roemers het project The Never-Ending War afrondde, waarvoor hij portretten had gemaakt van WO II-veteranen uit verschillende landen. Voor deze serie had hij ook een veteraan gefotografeerd die tijdens de oorlog door een Duitse granaat blind was geworden en nu leefde in een tehuis voor oorlogsblinden. Die ontmoeting werd het uitgangspunt voor Roemers nieuwe project. Het resultaat is dit fotoboek met zwart-witportretten van oorlogsblinden, gefotografeerd tegen een zwarte achtergrond. Oude mensen, met diepe rimpels en doorleefde gezichten. Sommigen hebben nog wel ogen, andere glazen ogen of zwarte gaten. De portretten zijn gecombineerd met korte interviews waarin de geportretteerden vertellen hoe ze blind werden, de oorlog beleefden en hoe ze daarmee om zijn gegaan. Verhalen die we niet mogen vergeten of wegstoppen, maar in gedachte moeten houden bij elke nieuwe oorlog die we aangaan of steunen. Goed en belangrijk dus.

Maar in dit soort onderwerpen zit ook een gevaar, zeker bij zwart-witfotografie. Het ligt niet aan de kwaliteit van de fotografie en de benadering van het onderwerp, maar hoe daar in het boek mee om is gegaan. De vormgeving is duidelijk gericht op een internationale markt. Een markt die niet zou houden van te veel vormgegeven boeken. Alles moet ondergeschikt zijn aan de fotografie. Dat klinkt mooi, maar komt erop neer dat het boek saai en inwisselbaar is. Zwart-witfoto’s op witte pagina’s, ritmisch afwisselende opmaak, summiere typografische opmaak, allemaal standaard en te veel gericht op esthetiek. Dat truttige gevoel wordt versterkt door de theatrale clichés over blindheid, slachtoffers en de oorlog. Het ligt er te dik bovenop dat zij niet meer kunnen zien, maar wel verschrikkelijke dingen zagen, en wij in hun ogen de oorlog kunnen zien. Als het niet zo nadrukkelijk zou worden benoemd, zouden we nog veel meer kunnen zien.

The Eyes of War is tot 26/8 in de Kunsthal te Rotterdam.