Bankroet is oplossing voor Amerikaanse steden

Het Amerikaanse San Bernar- dino riep gisteren de finan-ciële noodtoestand uit. Het is al de derde stad in Californië die failliet dreigt te gaan.

Het klinkt gek, maar Ann Johnston, de burgemeester van Stockton, is opgelucht na de faillissementsaanvraag van haar gemeente. „Wij hebben al zoveel bezuinigd, dat we echt niet verder konden gaan. We hebben eenvijfde van onze agenten ontslagen, bezuinigd op de brandweer, openingstijden van bibliotheken en zwembaden beperkt, net als van het gemeentehuis. Verder bezuinigen staat gelijk aan het opheffen van de stad.”

Door de bankroetbescherming – in Amerika Chapter 9 genoemd, naar het wetsartikel dat faillissementen van gemeenten regelt – kunnen schuldeisers tijdelijk geen aanspraak maken op hun geld. De gemeente onderhandelt wel verder over toekomstige aflossingen van schulden. „We hadden geen keuze”, zegt Johnston. „Het kan alleen maar beter worden.”

Stockton, 290.000 inwoners, is niet de enige stad in Californië die een faillissement heeft aangevraagd. Eerder deze maand deed Mammoth Lakes (8.200 inwoners), nabij het natuurpark Yosemite, hetzelfde. En gisteren riep San Bernardino (210.000 inwoners) de ‘budgettaire noodtoestand’ uit. Dat is eerste stap voor de aanvraag van een versneld faillissement. Volgens een woordvoerder heeft San Bernardino nog maar 150.000 dollar (122.000 euro) op de bank staan, te weinig om de rekeningen van de komende maand te betalen.

De belangrijkste oorzaak van de faillissementen ligt in de ingestorte woningmarkt. Veel mensen zijn door de hypotheekcrisis hun woning kwijtgeraakt, een grote strop voor de gemeenten die grotendeels afhankelijk zijn van belastinginkomsten. Juist in Californië heeft de huizencrisis hard toegeslagen. Tijdens de huizenboom schoten de prijzen omhoog; in Stockton weren ze tussen 1998 en 2005 drie keer zo hoog. Na 2006 zakte de huizenmarkt in en was Stockton de stad met het hoogste aantal gedwongen executieverkopen – op het hoogtepunt in 2007 was dit het geval voor één op de 27 huizen.

Daarnaast kampen de steden met stijgende uitgaven aan salarissen en pensioenen voor werknemers in de publieke sector. De jaarlijkse uitgaven voor pensioenen van de grootste twintig gemeenten in Californië zijn volgens een studie van Stanford University tussen 1999 en 2011 gestegen van 1,3 miljard naar 5,1 miljard dollar. Dat is een jaarlijkse stijging van ruim 11 procent. Veel gemeenten kunnen dit niet langer opbrengen.

In de drie gemeenten die faillissement hebben aangevraagd is bovendien sprake geweest van slecht bestuur. Mammoth Lakes verloor miljoenen in een rechtzaak over een conflict met een investeerder. Stockton bouwde een luxe haven en een honkbalstadion die als gevolg van de crisis niet rendabel geëxploiteerd konden worden.

In San Bernardino lijken de zaken nog ernstiger. James Penman, verantwoordelijk voor juridische zaken van de gemeente, beschuldigt de burgemeester van het vervalsen van documenten om tekorten in de begroting te verdoezelen.

Het verontrustende is echter niet het wanbestuur, maar het feit dat de steden kampen met structurele problemen, waar ook andere Amerikaanse gemeenten mee worstelen, zegt Peter Navarro, hoogleraar economie en overheidsbeleid aan de University of California. Hij acht de kans groot dat meer steden bankroet gaan: „Hoe meer steden een beroep doen op Chapter 9, hoe groter de kans dat gemeenten dit gaan beschouwen als een goede strategie.”

Maar het moeilijkste moet nog komen, zegt Navarro. „Een faillissement maakt het voor een stad vrijwel onmogelijk om nog leningen te krijgen, en als dat al lukt, alleen tegen een hele hoge rente.” Hij denkt dat ook andere gemeenten moeilijker leningen krijgen, wegens het vergrote risico op faillissement.