Zorgen dat kruisraket niet verdwaalt

Door GPS-signalen te storen kan een onbemand vliegtuig of kruisraket de verkeerde kant op worden gestuurd. De NAVO bereidt zich voor op een ‘navigatie-oorlog’.

Een Amerikaanse soldaat in Samarra, Irak staat op het punt een onbemand verkenningsvliegtuigje te lanceren. Foto Hollandse Hoogte

Een nieuwe manier van oorlogsvoering dient zich aan. Eind juni slaagde een team van de Universiteit van Austin (Texas) erin om een klein onbemand vliegtuigje de verkeerde kant op te sturen door de signalen van het satellietnavigatiesysteem Global Positioning System (GPS) te storen. Spoofen, heet dat in het jargon.

Dat verleent geloofwaardigheid aan de Iraanse bewering dat militaire technici afgelopen december een vergelijkbare truc hadden uitgehaald om de besturing van een geheim Amerikaans onbemand stealth-vliegtuig over te nemen. En in maart van dat jaar, berichtte een Zuid-Koreaanse krant, was Noord-Korea er met GPS-storingsapparatuur in geslaagd een Amerikaans verkenningsvliegtuig tot landen te dwingen dat ten zuiden van de gedemilitariseerde zone patrouilleerde.

De voorvallen leken een elektronische Achilleshiel aan te tonen van het Pentagon, en dus van de NAVO. Maar, in hoeverre de Iraanse en Noord-Koreaanse incidenten nu waar zijn of niet, er wordt hard gewerkt aan het dichten van hiaten in de verdediging tegen dit spoofen. Binnen de Alliantie groeit navigational warfare rap aan belang. Dat bleek bij de NAVO-oefening Unified Vision die het bondgenootschap in juni bij Trondheim in Noorwegen hield.

„Het is geen oefening”, zegt David Wittstruck, het Amerikaanse hoofd van de NAVO-taakgroep voor Intelligence, Surveillance and Reconnaissance, ,,maar een generale repetitie. We willen klaar zijn voor de volgende NAVO-campagne, zodat we niet nog hoeven te leren wanneer de operaties al in volle gang zijn.” Zeven F-16’s van de Koninklijke Luchtmacht namen deel aan de operaties, ondermeer om het opsporen van bermbommen te trainen.

Het verzamelen, filteren en het op de juiste plek krijgen van alle categorieën van militaire inlichtingen stond bij de oefening in Noorwegen centraal. De onderliggende technologie is complex, sommige militairen spraken van ,,een hoog dikke-brillengehalte.”

Geografische, en voor navigatie cruciale data werd gekoppeld aan andere relevante inlichtingen – denk aan 3-dimensionale kaarten waarmee kruisraketten de contouren van het landschap volgen, de “levenspatronen” van Afghaanse dorpelingen die inzicht kunnen geven in de locatie van bermbommen, of aan de exacte architectuur van de schuilplaats van Osama bin Laden.

Op het uitgestrekte oefengebied waren verspreid over het fjordenlandschap, naast opblaasbunkers, nepluchtdoelraketten en andere trainingsdoelwitten, verschillende GPS-storingsapparaten opgesteld. Binnen Europa was dit de enige plaats waar dat was toegestaan. Wittstruck: ,,Je kunt je voorstellen wat alleen al met alle TomToms gebeurt, wanneer je in een dichtbevolkt gebied GPS-signalen gaat storen.”

Storingsapparatuur was er in alle soorten en maten – de exacte technische details bleven geheim. Sommige hadden de grootte van een koffiebekertje, met een gering bereik, andere waren veel krachtiger. Sommige van de apparaten konden de relatief zwakke GPS-straling overstemmen door op dezelfde frequentie uit te zenden. Slimmere, ‘vijandelijke’ zenders genereerden een gemanipuleerd signaal zodat de ontvangers zich op een verkeerde locatie waanden. GPS-geleide bommen zouden hierdoor het spoor naar hun doel bijster kunnen raken.

Apparatuur aan boord van elektronische snuffelvliegtuigen peilde de stoorzenders uit en gaf deze door aan gevechtsvliegtuigen die aanvalsmissies oefenden. ,,Het zou onlogisch zijn om elke GPS-stoorder te vernietigen. Als je weet wat hun bereik is, kun je om de vastgestelde storingszones heen vliegen en je concentreren op je oorspronkelijke missie.”

In de media circuleert het verhaal dat Iraakse strijdkrachten in 2003 GPS-storingsapparatuur hadden opgesteld om Amerikaanse gevechtsvliegtuigen te dwarsbomen. De zenders werden daarop vernield door bommen die naar het doel werden geleid met behulp van, nota bene, GPS. Wittstruck grijnst bij het verhaal, maar wil dit niet bevestigen.

Commentatoren betwijfelen overigens of de ‘Texaanse’ truc om de besturing van een drone over te nemen van grote betekenis is, aangezien het hier om ongecodeerde civiele GPS-signalen ging. Militaire GPS-straling is versleuteld en daardoor moeilijker te storen. Dit kan wel een probleem opleveren voor onbemande vliegtuigjes met niet-militaire toepassingen, zoals verkeerstoezicht of het opsporen van bosbranden, die navigeren met de civiele versie van GPS.