Te koop: luchtvaartmaatschappij

Bij de overname van pakjesbezorger TNT door de Amerikaanse concurrent UPS speelt de verkoop van de TNT-luchtvloot een grote rol. De Amerikanen mogen niet zo maar vliegen met TNT Airways.

Sinds november van het afgelopen jaar heeft TNT Express een belangrijke nieuwe medewerker in dienst. Jan Ernst de Groot (48) verliet KLM om bij TNT ‘directeur externe zaken’ te worden. Achter de schermen speelt de Leidse jurist een bepalende rol in de fusie met de Amerikaanse pakjesbezorger UPS. Want bij de vele problemen die opgelost moeten bij de fusie springt één kwestie het oog: de tientallen vliegtuigen van TNT Airways.

Op 19 maart maakten TNT en UPS bekend dat er een akkoord was bereikt over een overnamebod van 5,2 miljard euro. Aanvankelijk dachten beide partijen dat de fusie in augustus kon worden afgerond. Maar afgelopen vrijdag werd duidelijk dat de Europese Commissie meer tijd nodig heeft om de vereiste goedkeuring te kunnen verlenen.

Bij de ingewikkelde overname komt de expertise van De Groot goed van pas. Als KLM-directeur was hij nauw betrokken bij de overname van de luchtvaartmaatschappij door Air France. Bovendien is de voormalige advocaat ingewijd in de finesses van een bijzonder juridisch specialisme: het lucht- en ruimtevaartrecht. Ook dat laatste is belangrijk.

Om wereldwijd expressediensten te kunnen leveren heeft TNT een eigen luchtvloot. TNT Airways is een Belgische luchtvaartmaatschappij, die vliegt vanaf Luik. Door de economische recessie heeft TNT in de afgelopen tijd toestellen afgestoten. Toch vormt de kleine luchtvloot nog steeds het hart van het wereldomspannend netwerk van TNT Express.

In Luik is ook het centrale distributiecentrum van TNT gevestigd, van waaruit pakketjes en andere vracht wordt verdeeld. De circa 1.400 medewerkers van de TNT Eurohub handelen elke nacht circa veertig vliegtuigen en 125 trucks af.

Toen de overname van UPS bekend werd gemaakt, leidde dat tot grote onrust onder het Belgische personeel. UPS opereert zelf vanaf het vliegveld van Keulen, nog geen 150 kilometer verderop. TNT-personeel vreesde dat UPS Luik zou sluiten.

Maar immiddels hebben de Amerikanen laten weten voorlopig door te gaan met de operaties in Luik. „Ik geloof niet dat UPS de hub in Luik zal opdoeken”, zegt Evy Onghena, logistiek expert van de universiteit van Antwerpen. „Op de lange termijn gaat UPS misschien alle intercontinentale vluchten vanaf Keulen uitvoeren. Luik krijgt dan een meer regionale functie.”

Op het eerste gezicht zal er daarom weinig veranderen op luchthaven Luik-Bierset. In het biedingsbericht schrijven UPS en TNT dat beide partijen „zorg zullen dragen voor de continuering van de operaties van de luchtvaartmaatschappij van TNT Express, ondanks de verandering van eigendom en zeggenschap”.

Maar achter die omfloerste taal gaat een ingewikkeld juridisch probleem schuil. Als Amerikaans bedrijf kan UPS TNT Airways niet zomaar overnemen. De Belgische luchtvaartmaatschappij, zo legt emeritus hoogleraar luchtvaartrecht Peter Haanappel uit, is een community air carrier, een luchtvaartmaatschappij van de Europese Gemeenschap. Daardoor kan TNT overal in Europa landen. Voorwaarde voor die status is wel dat TNT Airways in Europese handen blijft, zegt Haanappel. „Is dat niet het geval, dan ben je geen Europese luchtvaartmaatschappij en sta je aan de grond.”

TNT-directeur Jan Ernst de Groot heeft vaker met dat bijltje gehakt. Ook bij de overname van KLM door Air France speelden ingewikkelde problemen rond landingsrechten. De Groot was betrokken bij het opzetten van een complexe juridische structuur, waarbij het economisch eigendom in handen ligt van Air France, maar de zeggenschap in Nederlandse handen is. Ook voor TNT zal De Groot een „slimme constructie” weten te verzinnen, denkt Haanappel. „Hij kent alle trucjes.”

Volgens de emeritus hoogleraar zal de constructie aan een aantal voorwaarden moeten voldoen. De meerderheid van de aandelen van TNT Airways zal in Europese handen moeten komen. Maar daarmee ben je er nog niet, zegt Haanappel. Ook het bestuur van de onderneming zal door Europeanen moeten worden gedomineerd. „Als UPS zo verstandig is om een aantal Belgen te benoemen, dan kom je al een heel eind in de richting van Europese zeggenschap”, zegt Haanappel.

Maar welke partij heeft een paar honderd miljoen over voor een Belgische luchtvaartmaatschappij? Achter de schermen is Jan Ernst de Groot hard op zoek.