Pensioenfondsen verder onder druk – ‘rente blijft voorlopig laag’

Foto Vincent Mentzel / NRC

Een groot deel van de pensioenfondsen gaat vanaf volgend jaar waarschijnlijk extra korten op de pensioenen. De dekkingsgraden zijn in het tweede kwartaal van dit jaar fors gedaald, zo maakten de fondsen vanochtend bekend. De lage rente is de belangrijkste oorzaak.

ABP, het fonds voor ambtenaren en onderwijzers, dacht een half jaar geleden nog dat een verlaging van het pensioen kon worden voorkomen, maar kan dat nu niet langer garanderen. Volgens de Pensioenfederatie is de ontwikkeling van de rente de komende maanden de doorslaggevende factor, en deze waarschuwt voor “pijnlijke maatregelen”:

“Als pijnlijke maatregelen op korte termijn nodig zijn om ons stelsel ook op lange termijn in stand te houden, dan moeten die worden genomen.”

De lage rente is de belangrijkste oorzaak van de steeds verder dalende dekkingsgraden. Volgens Jan Meeus, chef van de economieredactie van NRC, is de grote vraag nu of deze rentedaling structureel is, of dat deze zich kan herstellen. De verwachting van Meeus is dat deze lage stand nog wel even kan gaan duren:

“Na het uitbreken van de economische crisis in 2009 dook de marktrente onmiddellijk naar beneden tot een dieptepunt van 2,5 procent. Destijds dacht men dat dat het absolute dieptepunt zou zijn. Een jaar later krabbelde de rentestand weer iets op naar 3,5 procent, maar na een tweede economische klap volgde weer een vrije val. Inmiddels is de rente gedaald tot een stand van 1,7 procent. We zitten in een diepe crisis, dus er is weinig reden aan te nemen dat deze situatie zich binnenkort verbetert.”

ABP: het kabinet moet ingrijpen

ABP-voorzitter Brouwer dringt aan op maatregelen van het kabinet. Het is volgens hem niet nodig “veel schade aan te richten aan de inkomenspositie van gepensioneerden.” Eerder deze maand liet het ministerie van Sociale Zaken weten de regels te willen versoepelen om de grootschalige pensioenverlaging te kunnen voorkomen.

Als wordt gerekend volgens de aangepaste rekenmethode heeft pensioenfonds Zorg en Welzijn bijvoorbeeld een dekkingsgraad van 107 procent in plaats van de huidige 97 procent. Daarmee is het pensioenfonds in een klap boven de vereiste grens van 105 procent en zijn strenge maatregelen niet meer nodig.

Toch verwacht Meeus niet dat dergelijke maatregelen de rente omhoog zal stuwen:

“Door de regels te versoepelen voor pensioenfondsen worden uitschieters op korte termijn de slechte, maar ook de goede kant op wat uitgevlakt. Dat zorgt ervoor dat de dekkingsgraden voor sommige fondsen iets minder extreem zullen dalen. Maar de structurele rentedaling op de lange termijn los je er niet mee op.”

‘Geen keus’

In december hoorde Zorg en Welzijn nog tot de fondsen die geen korting hoefden aan te kondigen, maar voorzitter Peter Borgdorff ziet zich gedwongen in te grijpen. “We hebben geen keus”. Zorg en Welzijn zal de premie voor de werkenden dan ook “fors” moeten verhogen.

De komende maanden voeren de pensioenfondsen overleg met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en De Nederlandsche Bank. “Daarbij staat voorop dat sprake moet zijn van een evenwichtig pakket maatregelen dat geen lasten eenzijdig op de schouders legt van jongere of oudere generaties.” De maatregelen moeten in september worden gepresenteerd.

Pensioenfondsen al een tijdlang onder druk

Klaas Knot, directeur van De Nederlandsche Bank, voorspelde begin van het jaar al dat van de ongeveer 450 pensioenfondsen dit jaar 125 zullen aankondigen dat ze de pensioenen moeten verlagen. Zolang de dekkingsgraad (de verhouding tussen bezittingen en verplichtingen) onder de wettelijke ondergrens van 105 procent is, hebben de fondsen te weinig geld om pensioenen nu en later te betalen. Dat betekent dat voor elke euro aan toekomstige uitkeringen, 1,05 euro in kas moet zitten.

Bij een dekkingsgraad van 100 procent is er net genoeg geld om te voldoen aan de betalingsverplichtingen. Een lagere dekkingsgraad brengt pensioenfondsen in een situatie dat er te weinig geld is om (in de toekomst) alle verplichtingen na te komen.