Op weg naar minder pensioen

De crisis in de Nederlandse pensioenen gaat haar vierde jaar in en de vooruitzichten zijn naargeestiger dan ooit. Vanochtend rapporteerden de vijf grootste pensioenfondsen een verder afgebladderde financiële positie. In het recente verleden hebben zij er nog wel slechter voorgestaan, maar dat is nu alleen nog een schrale troost.

Na het uitbreken van de kredietcrisis eind 2008 kregen de pensioenfondsen enkele jaren de tijd om hun buffers weer te laten groeien en daarmee verlagingen te voorkomen van de uitkeringen aan ouderen en van de gespaarde bedragen van actieve werknemers. Die tijd van herstel is nu vrijwel voorbij. Als de huidige omstandigheden aanhouden, zal na het bevriezen van de pensioenen van de afgelopen jaren straks daadwerkelijk tot verlaging moeten worden besloten.

Dat is een dramatisch besluit. De pensioenwereld houdt critici graag voor dat ‘ons’ pensioenstelsel een van de beste, zo niet het beste ter wereld is. Werknemers sparen, via hun werkgever, verplicht bij een pensioenfonds voor een uitkering bovenop ‘staatspensioen’ AOW. Werkgevers en vakbonden werken innig samen bij het beheer van die beleggingen van meer dan 900 miljard euro.

De Europese schuldencrisis, die in Duitsland en Nederland een lage rente veroorzaakt, pijnigt de pensioenwereld. De lage rente ondermijnt hun financiële positie. Bij een lage rente moet een fonds veel meer vermogen hebben om een toekomstige uitkering te kunnen doen. En hoewel dat vermogen tijdens de kredietcrisis wel is gestegen en eerdere verliezen zijn ingelopen, is de groei volstrekt onvoldoende om verlaging van pensioenen tegen te houden.

De toezichthoudende Nederlandsche Bank heeft de pensioenfondsen eind vorig jaar een beetje lucht gegeven en minister Kamp (Sociale Zaken, VVD) overweegt meer verlichting. Hij heeft echter nog geen concrete maatregel genomen. Kamp zit met losse eindjes, zoals het feit dat de hogere AOW-leeftijd nog niet aansluit bij de gelijk gebleven pensioenleeftijd, met gebruuskeerde gesprekspartners (de vakbeweging) en met een stapel nog te nemen complexe maatregelen, zoals de rente waarmee de pensioenwereld mag rekenen. Hij wil voorkomen dat de pensioenfondsen straks éérst de uitkeringen verlagen om vervolgens met nieuwe rekenregels een meer florissante financiële positie te laten zien.

Willen burgers nog vertrouwen in het pensioenstelsel houden, dan moet minister Kamp snel handelen en duidelijkheid scheppen.