Nieuw onderzoek naar dood VN-diplomaat Hammarskjöld

Hammarskjöld in 1953 bij het hoofdkantoor van de VN in New York. Foto VN / daghammarskjold.se

Een groep internationale juristen gaat de dood van Dag Hammarskjöld opnieuw onderzoeken. Hammarskjöld, toen secretaris-generaal van de VN, kwam in 1961 om het leven bij een vliegtuigcrash in Noord-Rhodesië (nu Zambia). Over de toedracht bestaan nog altijd onduidelijkheden en complottheoriën.

Het toestel stortte neer op 17 september 1961, bijna 51 jaar geleden, ten zuid-oosten van zijn bestemming: Congo. Naast Hammarskjöld kwamen veertien anderen daarbij om het leven. Wat er precies gebeurd is, is nog altijd in nevelen gehuld.

De plek waar het vliegtuig neerstortte (er zit geen geluid bij de beelden):

Hammarskjöld moest politieke crisis in Congo oplossen

De Zweedse diplomaat was bezig met een vredesmissie in Congo, dat ruim een jaar daarvoor onafhankelijk van België was geworden. De eerste stappen op eigen benen verliepen rampzalig; er was muiterij in het leger, de regering stortte ineen en de zuidelijke provincie Katanga, rijk aan grondstoffen als koper, kobalt, uranium en andere materialen, riep haar onafhankelijkheid uit. Patrice Lumumba, die belangrijk was geweest voor de onafhankelijkheid van Congo, riep daarop de hulp van de Verenigde Naties in.

Hammarskjöld had vervolgens namens de VN de taak om vredesonderhandelingen tussen Congo en Katanga op gang te krijgen. Daarin speelden post-koloniale intriges en ook de Koude Oorlog een belangrijke rol.

‘Vermoord door de VS en westerse bedrijven, of door de Sovjet-Unie’

Drie onderzoeken hebben de oorzaak van de vliegtuigcrash tot nu toe niet aan het licht kunnen brengen. Het lot van Hammarskjöld is sindsdien ten prooi gevallen aan verschillende samenzweringstheorieën.

Zo publiceerde The Guardian vorig jaar dit artikel op basis van gesprekken die een Zweedse ontwikkelingswerker had met een aantal inmiddels bejaarde getuigen van de vliegtuigcrash. Daaruit zou blijken dat het toestel neergeschoten is door een ander, kleiner toestel. Hammarskjöld was ervan overtuigd geraakt dat Westerse mijnbouwbedrijven een akkoord wilden dwarsbomen omdat het daarmee de controle over kostbare delfstoffen zou verliezen. Amerika zou het grondstofrijke Katanga ook liever onafhankelijk hebben gezien.

Andere wezen juist naar de Sovjet-Unie: dat land beschuldigde Hammarskjöld ervan betrokken te zijn bij de moord op Lumumba in januari 1961. Lumumba was een bondgenoot van de Sovjet-Unie.

Britse parlementariër is voorzitter van nieuwe onderzoeksgroep

De voorzitter van de groep juristen, de Britse parlementariër David Lea, verklaarde dat ‘de echte waarheid nog boven tafel moet komen’. Het nieuwe onderzoek heeft geen officiële status, maar er werken diverse bekende juristen aan mee, onder wie de Zuid-Afrikaan Richard Goldstone, die onderzoek deed naar het conflict in Gaza, de voormalige Zweedse diplomaat Hans Correll en de Nederlandse Wilhelmina Thomassen, die onder meer rechter bij de Hoge Raad was.

Wie was Hammarskjöld?

De Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld (1905) geldt als een van de krachtigste secretarissen-generaal in de geschiedenis van de VN. Hij bekleedde die functie van 1953 tot zijn dood in 1961. Hij was de jongste zoon van een premier van Zweden, begon zijn carrière als econoom en bekleedde diverse posities in de Zweedse politiek, onder meer als staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, maar hij werd nooit lid van een partij. In het jaar van zijn dood kreeg hij postuum de Nobelprijs voor de Vrede.