Naald in broodje - dat kan een keer gebeuren

Als er naalden in broodjes in een vliegtuig worden aangetroffen, wordt er meteen geroepen om strenge controles. Deze hysterie is nergens voor nodig, stellen Guido de Vos en Jan Appel.

Met enige regelmaat berichten de media over vreemde voorwerpen die worden aangetroffen in voedingsmiddelen. Doorgaans is de nieuwswaarde gering – maar als het aan boord van een vliegtuig gebeurt, is het al snel voorpaginanieuws.

De Koninklijke Marechaussee, het Openbaar Ministerie en de FBI hebben onafhankelijk van elkaar een onderzoek ingesteld naar naalden die werden aangetroffen in broodjes op vier vluchten van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij Delta Airlines vanaf Schiphol naar bestemmingen in de Verenigde Staten.

Sinds de aanslagen op het World Trade Center in New York, in 2001, heeft de Europese wetgever de regelgeving ten aanzien van de beveiliging van de luchtvaart in een aantal stappen flink aangescherpt. Mensen, bagage en vracht worden onderworpen aan strenge controles voordat ze tot het vliegtuig worden toegelaten, om te voorkomen dat er verboden voorwerpen aan boord gaan.

Die strenge beveiligingsregels gelden ook voor maaltijden aan boord van het toestel. De Europese regels merken maaltijden aan als vluchtbenodigdheden die zonder uitzondering moeten zijn gecontroleerd op de aanwezigheid van verboden voorwerpen. Nog los van het feit dat broodjes geen naalden horen te bevatten, kan een in een broodje verstopte naald worden aangemerkt als een verboden voorwerp in de zin van de Europese regels. Er is sprake van een voorwerp met een scherpe punt, waarmee ernstig letsel kan worden toegebracht.

Een luchtvaartmaatschappij mag zelf controleren op verboden voorwerpen, maar ze mag deze controle ook overlaten aan haar cateraar – als deze de status heeft van ‘erkend leverancier’. Om deze erkenning te krijgen moet een cateraar aantonen dat hij voldoet aan diverse beveiligingseisen. Ook moet zijn personeel een safety awareness training hebben gevolgd. Diverse cateraars op Schiphol beschikken over deze erkenning, waaronder ook de cateraar die de vluchten van Delta Airlines van maaltijden zou hebben voorzien.

Bij het onderzoek moeten opsporingsmethodes worden ingezet die naar omstandigheden het meest geschikt zijn. Niet altijd zullen inspecties worden uitgevoerd met röntgenapparatuur of explosievendetectiesystemen. Ook visuele en handmatige inspecties zijn toegestane onderzoeksmethoden.

Na afloop van het onderzoek moet de erkende leverancier redelijkerwijs garanderen dat er geen verboden voorwerpen zijn verborgen in de maaltijden. Deze belangrijke nuance bevestigt dat de wetgever het oog voor de realiteit niet heeft verloren. Veiligheid kan immers nooit volledig worden gegarandeerd.

Het is moeilijk voor te stellen dat bereide broodjes allemaal afzonderlijk nog eens handmatig worden onderzocht op verboden voorwerpen, of dat ze eerst allemaal door een röntgenscanner gaan voordat zij in de trolley worden geladen. Zelfs als dit wel zou gebeuren, valt nog niet volledig te garanderen dat elk potentieel gevaarlijk voorwerp wordt opgespoord. Het blijft mensenwerk. Bovendien: wie controleert de controleur?

Vanzelfsprekend moet alles in het werk worden gesteld om de oorzaak van dit incident te achterhalen. Wel moeten beleidsbepalers en toezichthouders ervoor waken om naar aanleiding van zeldzame incidenten buitenproportionele veiligheidsmaatregelen af te dwingen voor bedrijven die al opereren op een zeer hoog veiligheidsniveau.

Broodjes met naalden kunnen overal worden aangetroffen, bijvoorbeeld in een restaurant of op andere plaatsen waar niet of nauwelijks beveiligingsmaatregelen van kracht zijn. Laat dit incident dus geen reden zijn om te stoppen met vliegen – en blijf vooral ook broodjes eten.

Guido de Vos en Jan Appel zijn beiden luchtvaartadvocaat bij AKD te Rotterdam.