Na elk schandaal rollen wat symbolische koppen

Het wordt echt steeds gekker. In maart van dit jaar publiceerde een bankier van Goldman Sachs in The New York Times zijn ontslagbrief waarin hij beweerde dat zijn bazen hun klanten zagen als ‘muppets’ die je rustig kon ‘belazeren’. Het werd een echt schandaal, of zo voelde het, maar vier maanden later voelt die brief bijna onschuldig aan.

Sindsdien hebben we in Londen een week durende storing gehad bij de bank RBS – een duidelijke indicatie dat de IT daar inmiddels Too Big to Manage is. Daarna kwam een monsterverlies bij JPMorgan – duidelijk bewijs dat Amerika’s grootste Too Big to Fail-bank nog altijd niet onder controle is. Er volgden nieuwe onthullingen over hoe Britse banken aan bedrijven en individuen polissen hadden ‘mis-sold’, een nette manier om te zeggen: oplichterij. Toen kwam het Libor-schandaal, waaruit blijkt dat handelaren bij de grootste banken jarenlang voor eigen gewin de belangrijkste rentevoet ter wereld manipuleerden. Dit kan niet erger, dacht iedereen, tot dinsdag bekend werd dat de grootste bank van Europa, HSBC, jarenlang in totaal vijftien miljard dollar in cash aannam van witwassende drugshandelaren in Mexico, Al-Qaida sympathisanten op de zwarte lijst en sancties ontduikende Syriërs en Iraniërs.

Vijftien miljard dollar. In cash. En dit alles onder de verantwoordelijkheid van toenmalig HSBC-directeur sir Stephen Green, die tegenwoordig een baan heeft als... minister van handel in de regering-Cameron. Je zou zeggen, als er ooit een moment was voor oppositieleider Ed Miliband van de Labourpartij om de banken aan te pakken, dan is het nu.

Wat deed Miliband vanochtend? Hij greep zijn telefoon en verstuurde een tweet: ‘HSBC-schandaal toont eens te meer noodzaak van breed onderzoek door rechters naar financiële sector. Zonder kunnen we niet de veranderingen doorvoeren die nodig zijn.’

Tja. Miliband heeft gelijk natuurlijk. Een onafhankelijk onderzoek zal ertoe leiden dat meer buitenstaanders het gevaar gaan inzien van banken die Too Big to Fail, Too Big to Save en Too Big to Manage zijn. Maar zijn tweet liet precies zien wat het probleem is op dit moment met politiek en de financiële sector. Nergens verwijst Miliband naar een coherente visie op de financiële sector. En de reden daarvoor is dat hij die niet heeft.

Deze columns maken onderdeel uit van een blog voor de progressieve Britse krant The Guardian. Dat blog loopt nu bijna een jaar en heeft duizenden en nog eens duizenden reacties opgeleverd. Letterlijk geen enkele van die reacties bestond uit de verzuchting: was de Labourpartij maar aan de macht. Of: dit nieuwe schandaal toont aan hoezeer we snel de visie van Labour moeten doorvoeren.

Het is een van de meest dringende vragen van onze tijd: hoe krijgen we de financiële sector weer onder controle? Maar in het Verenigd Koninkrijk zitten alle drie de grote partijen in hetzelfde kamp: er komt binnen de grote banken een soort ‘schutting’ tussen zakenbankieren en de rest en ze moeten een beetje meer kapitaalreserves aanhouden – vanaf 2019. Een fundamenteel alternatief voor de status quo biedt Labour in het geheel niet – of het is iedereen ontgaan.

En dus volgt op ieder schandaal hetzelfde uiteindelijk futiele ritueel: er komen ontkenningen, daarna officiële excuses, er is wat onderzoek en dan rollen er een paar symbolische koppen, gevolgd door de roep om nog meer koppen. Een paar mensen verliezen hun bonus of ridderorde en dan is het terug naar de orde van de dag.

Die orde is steeds minder een ‘orde’ en het onvermogen van de Labour-‘oppositie’ om een alternatief te formuleren raakt het hart van onze democratie. Misschien dat Miliband gewoon nog even wacht vanuit de gedachte: met dit soort banken blijven de schandalen komen en iedere keer is het weer erger.

Journalist en antropoloog Joris Luyendijk schrijft op deze plek elke week over de financiële sector. Zie ook het blog guardian.co.uk/bankingblog, waarop Luyendijk verslag doet van het leven in de financiële wereld van Londen.