Lager pensioen lijkt onafwendbaar

Ook het laatste grote pensioenfonds waarschuwde vanmorgen dat de uitkering in 2013 waarschijnlijk wordt verlaagd. De lage rente leidt ertoe dat de fondsen extra vermogen moeten hebben.

Het is een klap die nog bijna niemand voelt maar iedere werknemer en ex-werknemer met een aanvullend pensioen zal raken. De financiële gezondheid van pensioenfondsen is het afgelopen half jaar zodanig verslechterd dat een massale verlaging van de pensioenuitkering in 2013 waarschijnlijk is. Dat raakt gepensioneerden van nu die een aanvullend pensioen hebben naast het staatspensioen AOW. En het raakt werknemers die een aanvullend pensioen opbouwen.

Boosdoener is de lage rente. Die was al laag en is door de eurocrisis in Nederland verder gedaald. Dat nekt nu ook het laatste grote pensioenfonds, Zorg en Welzijn. Die waarschuwde vandaag zijn 2,5 miljoen deelnemers dat een verlaging van de pensioenen dreigt per april 2013. Hoe groot de korting uitvalt, weet het fonds nog niet.

De andere drie grote fondsen, ABP, PMT en PME, kondigden al eerder een verlaging van de pensioenuitkering aan voor april 2013. Uit de vandaag gepubliceerde cijfers blijkt dat hun financiële gezondheid is verslechterd. Henk Brouwer, directeur van ambtenarenpensioenfonds ABP, vreest voor een tweede verlaging in 2014. De aangekondigde korting voor 2013 blijft 0,5 procent.

Volgens de Pensioenfederatie, de vereniging van pensioenfondsen, is de kans groot dat de aangekondigde massale korting op de pensioenen in 2013 doorgaat. In februari lieten 103 pensioenfondsen aan 7,5 miljoen deelnemers weten de pensioenen te korten met gemiddeld 2,3 procent. De dekkingsgraad van pensioenfondsen is sindsdien verder gedaald.

De dekkingsgraad is de verhouding tussen het vermogen van pensioenfondsen en de pensioenverplichtingen (de uitkeringen nu en in de toekomst). Het probleem bij de fondsen is niet het vermogen, want de beleggingsrendementen zijn aardig (rond de 5 en 6 procent over het eerste half jaar). Het probleem zijn de verplichtingen. Die zijn gestegen door de toegenomen levensverwachting en door de lage rente. De verplichtingen worden berekend met behulp van de actuele rente op de kapitaalmarkt. Hoe lager die rente, hoe minder snel het vermogen van pensioenfondsen aangroeit, zo is de boekhoudkundige aanname. En dus: hoe meer vermogen de fondsen nu moeten hebben om in de toekomst aan hun verplichtingen te voldoen.

Omdat de rente zo’n grote invloed heeft op de financiële gezondheid van pensioenfondsen blijft de hoogte ervan onderwerp van controverse. De pensioenfondsen beklagen zich over de lage rente, afgeleid van Nederlandse en Duitse staatsobligaties. Volgens Brouwer van ABP rekenen de pensioenfondsen zich nu arm. „Door de eurocrisis vlucht iedereen van Zuid-Europa naar Noord. De markt is in de war.” Minister Henk Kamp (VVD, Sociale Zaken) werkt aan nieuwe regels en een hogere rekenrente. Plannen presenteert hij in september. Die nieuwe regels bieden wel verlichting maar geen soelaas, waarschuwde Kamp begin juli. Ze voorkomen hoogstens nóg hogere kortingen in 2013.

De recente verhoging van de AOW-leeftijd helpt de pensioenfondsen niet. De opgebouwde rechten van deelnemers aan pensioenfondsen blijven gelijk. Als ze later met pensioen gaan, zal hun aanvullende pensioen hoger moeten zijn.