'Een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek'

De aanleiding

Boekwinkels hebben het zwaar en televisie en internet vragen steeds meer aandacht, ten koste van boeken. Dat het slecht gaat met de boekenmarkt is algemeen bekend. De branche probeert te innoveren. Sinds ongeveer 2007 is daar het e-boek. Is dit de heilige graal waardoor mensen weer gaan lezen? Het nieuwsartikel dat vorige week onder meer op de websites van de Groep Algemene Uitgevers, het Nederlandse Uitgeversverbond, de Stentor en e-readers.nl te lezen was onder de kop ‘Eén op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’, doet vermoeden van wel. Maar een aantal lezers van nrc.next leek de bewering op zijn minst flink overdreven en vroeg ons te checken wat er van klopt.

Interpretaties

De stelling ‘een op de tien Nederlanders leest wekelijks een e-boek’ impliceert dat 10 procent van de Nederlanders elke week een heel e-boek uitleest. De websites schrijven dit niet alleen in de kop, maar ook in de eerste alinea van het nieuwsbericht zelf. De formulering is dus geen kwestie van ruimtegebrek in de kop waardoor een zachtere bewoording als ‘leest wekelijks in een e-boek’ niet volledig paste. Wij beoordelen hier daarom de stelling dat een op de tien Nederlanders wekelijks een e-boek van begin tot eind leest.

En, klopt het?

Het artikel is gebaseerd op een consumentenonderzoek uit juli 2012 dat Intomart GFK uitvoerde in opdracht van het Koninklijke Boekverkopersverbond (KVB) en de Stichting Marktonderzoek Boekenvak (SMB). De KVB wil het onderzoek niet aan ons geven. „Het is alleen beschikbaar voor de mensen die voor het uitvoeren hebben betaald”, zegt een woordvoerder. Volgens haar klopt het getal van 1 op de 10 „in grote lijnen”, maar betreft het eerder mensen die „wekelijks een e-boek inkijken”. Dat maakt de stelling in het nieuwsbericht al direct onwaar: wekelijks een e-boek inkijken is wat anders dan wekelijks een e-boek (uit)lezen.

Het onderzoek van GFK uit juli 2011 is wel via internet te raadplegen. Daarin valt te lezen dat een derde van de representatieve groep van 1.305 respondenten tussen de 13 en 65 jaar „bekend is” met e-boeken. Het e-readerbezit ligt op 7 procent en 9 procent van de mensen heeft een tabletcomputer. Deze twee apparaten zijn het populairst voor het lezen van e-boeken en in het bezit ervan zit een stijgende lijn.

Niet alleen de KVB en SMB doen onderzoek naar lezen. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau leest een Nederlander gemiddeld 1,3 uur per week. Dit onderzoek stamt echter uit 2005 en gaat bovendien niet over e-boeken. Wel doet de Stichting ter Promotie en Optimalisatie Televisiereclame (SPOT) iedere twee jaar onderzoek naar (vrije)tijdsbesteding van consumenten: uit dat onderzoek, gepubliceerd in 2012, blijkt dat een representatieve groep van 3.700 respondenten gemiddeld 7,9 minuten per dag leest in een papieren boek en 1,2 minuten in een e-boek. Wekelijks komt dit voor het e-boek neer op 8,4 minuten.

Een hypothetische rekensom leert dat dat niet genoeg is om de bewering te staven. Stel dat de 8,4 minuten die Nederlanders volgens het SPOT-onderzoek gemiddeld per week in e-boeken lezen volledig voor rekening komen voor die in de stelling genoemde 10 procent. Dat zou betekenen dat die 10 procent 84 minuten per week leest – oftewel iets minder dan anderhalf uur. Dat is doorgaans te weinig om een heel boek te lezen.

Conclusie

Helaas mochten wij het onderzoek waarop de stelling gebaseerd is niet inzien. Wel zei een woordvoerder van het Koninklijke Boekverkopersverbond dat opdracht gaf tot het onderzoek dat het eerder gaat om mensen die een e-boek „inkijken” dan uitlezen. Dat maakt de stelling uit het nieuwsbericht onwaar. Dat 1 op de 10 Nederlanders wekelijks een e-boek inkijkt, is mogelijk: het e-readerbezit lag in juli 2011 op 6 procent, het tabletbezit op 9 procent en de trend is stijgend. Daarnaast kunnen mensen ook nog e-boeken bekijken op hun computer of smartphone. Maar gezien de tijd die mensen besteden aan lezen is het daarentegen onmogelijk dat 10 procent van de Nederlanders wekelijks ook daadwerkelijk een (heel) e-book leest. Wij beoordelen de stelling dat ‘een op de tien Nederlanders wekelijks een e-boek leest’ dan ook als onwaar.