Wat moeten VS aan met 'frenemy' Egypte?

De Amerikaanse minister Clinton, deze week in Egypte, mijdt zorgvuldig de vraag hoe het verder moet nu de trouwe bondgenoot van weleer zich van Amerika afkeert.

Correspondent Verenigde Staten

Washington. Hillary Clinton wilde een lezing geven in de Egyptische stad Alexandrië. Het zou gaan over democratie, mensenrechten en de toekomst van de Amerikaans-Egyptische betrekkingen. Maar tijdens haar bezoek aan Egypte, de afgelopen dagen, besloot ze de toespraak te schrappen. Ieder woord zou verkeerd kunnen vallen in het Amerika vijandig gezinde Egypte.

En bovendien: wat valt er te zeggen? „We hebben geen idee meer wie we moeten steunen, wat goed is voor Egypte of voor ons”, zegt politicoloog Peter Mandaville, tot voor kort Clintons adviseur voor Egypte. De Amerikanen kiezen voor behoedzaamheid nu hun relatie met Egypte koel is en de invloed volgens Mandaville „tot een nulpunt gedaald is”.

Clinton was vriendelijk, maar op de vlakte tijdens haar driedaagse bezoek aan Egypte. Ze prees de democratische verkiezing van president Mohammed Morsi en riep het leger en Morsi’s Moslimbroederschap op gezamenlijk aan een democratische toekomst van Egypte te werken. Grote incidenten bleven uit, al demonstreerden honderden Egyptenaren voor haar hotel in Kairo.

Zorgvuldig werd de vraag gemeden die het meest leeft in Washington: hoe moet het verder nu de trouwe bondgenoot van weleer zich van Amerika afkeert? Die vraag is niettemin zeer relevant omdat het Egyptische vredesverdrag met Israël een van de fundamenten is van de Amerikaanse Midden-Oostenpolitiek. De Moslimbroederschap is geen vriend van Amerika’s bondgenoot Israël.

Het land is na het vertrek van president Mubarak een grillige bondgenoot geworden. Mandaville: „Als Clinton Morsi omarmt, kost hun dat allebei krediet in eigen land. Egyptenaren willen Morsi niet amicaal zien doen met een Amerikaan en Amerikanen zijn bang voor de Moslimbroeder Morsi. Maar houdt ze afstand, dan kan de relatie snel afkoelen.”

Mandaville zelf weet het ook niet. Toen de bevolking van Egypte in januari vorig jaar in opstand kwam, werd hij toegevoegd aan de kring van naaste adviseurs van Hillary Clinton. De politicoloog van George Mason University moest van de minister van Buitenlandse Zaken onderzoeken of de revolutie de Amerikaanse belangen zou schaden. „De sympathie onder de Egyptische bevolking voor Amerika ligt extreem laag. Dat was onder Mubarak niet anders, maar de bevolking is na de revolutie een factor van betekenis geworden.”

Morsi’s mandaat – hij is direct gekozen door het volk – maakt hem een ‘frenemy’, zoals dat in Amerika genoemd wordt: een gevaarlijke vriend. In de eerste toespraak na zijn inauguratie, vorige maand, riep Morsi op sjeik Omar Abdel Rahman vrij te laten. De Egyptenaar zit een levenslange gevangenisstraf uit in de Verenigde Staten wegens het plannen van aanslagen. Mandaville: „Die oproep is kansloos, en dat wist Morsi ook. Hij deed het om aan zijn achterban te laten zien dat de tijden veranderd zijn en dat naar Amerika niet meer klakkeloos geluisterd wordt.”

De VS zullen proberen hun positie te versterken door het leger te blijven steunen, waardoor het zich nog verder vervreemdt van de Egyptische bevolking. Morsi, op zijn beurt, moet zich afzetten tegen Amerika om populair te blijven en de strijd tegen het leger te winnen.

De steun van de Verenigde Staten aan president Mubarak is de bevolking niet vergeten. De mensenrechtenschendingen onder zijn regime werden door de Amerikanen door de vingers gezien. Jaarlijks krijgt Egypte een bedrag van 1,5 miljard dollar, vooral aan defensieorders. Volgens Peter Mandaville mag de Egyptische legertop „bladeren door Amerikaanse legercatalogi en bestellen wat het wil”. Het is onwaarschijnlijk, zegt hij, dat Egypte die steun op het spel zet.

De machtsstrijd in Egypte heeft ook de Amerikanen verdeeld, zegt Mandaville. Clintons ministerie is meer op de hand van de democratisch gekozen president, terwijl het ministerie van Defensie de Moslimbroeder wantrouwt en het seculiere leger wil steunen. Clinton stond de afgelopen dagen onder druk vanuit progressieve hoek om de mensenrechten aan te kaarten bij het leger, terwijl uit conservatieve hoek juist te horen was dat ze de Moslimbroederschap de les moest lezen over vrouwenrechten.

Clinton deed het allebei, een beetje. Peter Mandaville. „Het leek alsof ze zich realiseerde dat haar woorden minder waard zijn geworden.”