Supporteren? Fransen filosoferen over sport

Presidentieel bezoek mocht natuurlijk niet ontbreken. En zo toog François Hollande maandag naar het trainingscentrum van het Franse olympisch team in Bois de Vincennes, ten westen van Parijs. Voor de haag van meegereisde fotografen en cameramensen rommelde hij wat met een handboog en nam hij een judopak in ontvangst van de reus Terry Riner, viervoudig wereldkampioen.

Dat was geen toeval. Samen met de schermers en de zwemmers maken de Franse boogschutters en judoka’s komende maand in Londen serieuze kans op goud.

Dat een politicus zich graag met kampioenen afficheert wekt weinig verbazing. Maar sportief opportunisme geldt in zekere zin voor alle Fransen. Supporters laten zich pas zien wanneer de eindoverwinning in zicht komt.

Een ‘Tricolore-legioen’ dat het nationale voetbalteam achterna reist? Nee. In Frankrijk wacht men liever tot de buit binnen is en het feest op de Champs-Élysées kan losbarsten.

Fransen mogen belabberde supporters zijn; fervente sportconsumenten zijn ze wel. Kijk naar de populariteit van betaalzender Canal+ alsook de verkoopcijfers van sportkrant L’Equipe, met afstand de grootste krant van het land.

Frankrijk zou Frankrijk niet zijn wanneer zich geen filosoof over dit fenomeen zou buigen. In dit geval Robert Redeker, docent filosofie te Toulouse en lid van de redactieraad van Les Temps modernes, het destijds door Sartre en De Beauvoir opgerichte tijdschrift. Van een betrekkelijk randfenomeen nam sport geleidelijk bezit van alle sferen van ons leven, stelt Redeker in zijn essay L’Emprise sportive. „In de huidige samenleving is het even onmogelijk eraan te ontsnappen als aan de propaganda in het Rusland van Stalin of het China van Mao.”

Volgens Redeker is sport niet zozeer het nieuwe ‘opium van het volk’ als wel de nieuwe ‘pouvoir spirituel’, een term gemunt door de 19de-eeuwse denker Auguste Comte. De ‘spirituele macht’ maakt een menstype mogelijk dat de wetten van het marktdenken ‘op euforische wijze’ accepteert. „De sport zoals wij die tegenwoordig kennen propageert niet alleen de wet van de sterkste, een prestatiecultus en de afkeer van zwakkeren, maar tevens de merkencultus en ongebreideld consumentisme.”

Homo homini lupus (de mens is de mens een wolf) – precies zoals het in Frankrijk alom verachte neoliberalisme dat wordt geacht te doen.

Collegafilosofen prezen Redeker om zijn stuk, al vroeg Alain Finkielkraut af of hij niet wat overdreef. Overigens kwam dat verwijt met de bekentenis dat Finkielkraut van tijd tot tijd van een stevige pot voetbal op tv mag genieten.

Correspondenten kijken elke dag vanuit de hele wereld naar de Olympische Spelen, van 27 juli tot en met 12 augustus in Londen. Daarna wordt de rubriek In Nederland hervat.