KLPD: koperdief is gelegenheidsdief

Het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) coördineert de jacht op koperdieven. Hoe beveilig je zesduizend kilometer spoor? „Onmogelijk dat volledig in de gaten te houden.”

Wat zijn het voor criminelen, die diep in de nacht het spoor opsluipen om een paar honderd meter koper los te snijden? Zijn er georganiseerde bendes? Hoe kunnen de dieven weten welke koperdraden onder stroom staan? Gek worden ze er van bij de Nederlandse Spoorwegen en ProRail. Uren en uren vertraging leveren de diefstallen jaarlijks op. Vorig jaar alleen al waren er meer dan vijfhonderd diefstallen die zeventienduizend minuten vertraging opleverden. Een treinbotsing – bij Zevenaar – was hoogstwaarschijnlijk het gevolg van koperdiefstal. En dan valt ook nog eens regelmatig ergens de stroom uit, als er zo’n goed geleidende koperdraad is weggeknipt.

Een jaar geleden besloot het ministerie van Veiligheid en Justitie in te grijpen. Het Convenant Actie Koperslag werd ondertekend, samen met ProRail, de Metaal Recycling Federatie, de politie en het Openbaar Ministerie. Inmiddels is ook elektriciteitsleverancier Tennet aangesloten. Belangrijkste besluit: een registratie- en identificatieplicht bij de oud-ijzerboer. Om koperdieven te ontmaskeren. Het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) coördineert de jacht op koperdieven. Unithoofd Carlos Bertens stuurt de Unit Probleemgerichte Inzet (UPI) aan. Teams van deze unit liggen een paar keer per maand naast het spoor, om koperdieven op heterdaad te betrappen.

Er zijn tien tot twaalf ‘hotspots’ waar jullie regelmatig ’s nachts posten. Hoe wordt een baanvak een hotspot?

„Als er vaak koper gestolen wordt. We verzamelen de gegevens over koperdiefstallen in het hele land. Zo zien we wat favoriete plekken zijn van koperdieven.”

Dat ergens gestolen is, wil toch niet zeggen dat het daar opnieuw gebeurt?

„Er spelen meerdere factoren. Heb je makkelijk toegang tot het baanvak? Zijn er veel vluchtwegen? Wonen er bekende verdachten in de omgeving? Dat speelt een rol bij de keuze om een baanvak tot hotspot te benoemen.”

Toch ligt het zeer gespecialiseerde UPI-team nachtenlang voor niets naast het spoor.

„Klopt. Er is 6.000 kilometer spoor in Nederland, plus duizenden kilometers kabel van het hoofdstroomnetwerk. Dat kunnen we onmogelijk elke nacht volledig in de gaten houden. De diefstallen vinden in het donker plaats, omwonenden zien vaak niets. En wij moeten precies op de goede plek zijn. Een koperdief op heterdaad betrappen blijft lastig.”

Moeten er per se drie man langs het spoor liggen?

„We zetten niet alleen UPI in voor observaties, maar we gebruiken ook helikopters en plaatsen camera’s bij de hotspots. Soms kiezen we ervoor om een nacht lang een camera live af te kijken en als we dan een koperdief zien, komt een regiokorps in actie. Het kost tijd om deze veranderingen door te voeren.”

Vorig jaar verscheen een intern politierapport met een analyse van verdachten. Wat is het profiel van een koperdief in Nederland?

„De grootste eyeopener in dat rapport was dat er geen sprake is van georganiseerde bendes. Het gaat om kruimeldieven, gelegenheidsdieven. Ze gaan vaak voor een paar tientjes opbrengst het spoor op.”

In België en Duitsland is wel sprake van bendes. Het Nederlandse spoor zal voor hen toch ook interessant zijn?

„Ik zeg niet dat er geen bendes zijn. Wij hebben ze alleen niet in beeld. We hebben een analyse gemaakt van 1.780 verdachten. Van deze mensen hebben we het vermoeden dat ze zich bezighouden met koperdiefstal. Bijvoorbeeld omdat ze er eerder voor zijn veroordeeld of vanwege verdachte transacties bij opkopers van oud ijzer. Uit die analyse is niet gebleken dat er bendes actief zijn. En er zijn geen diefstallen geweest die het karakter dragen van een georganiseerde bende.”

Een koperdief moet verstand van zaken hebben om de juiste kabel door te knippen.

„Net zoals de koperdieven weten wij nu precies welke kabels interessant en makkelijk zijn om te stelen. Dat betekent dat we deze ‘risicoplekken’ ook beter in de gaten kunnen houden. Maar het is zeker zo dat een koperdief of risico’s moet nemen, óf kennis van het spoorwegnetwerk hebben om koper te stelen.”

Dan wordt al snel gedacht aan medewerkers van het spoor. Dat zie je ook in het buitenland.

„Wij hebben geen aanwijzingen dat medewerkers van de spoorwegen betrokken zijn. Al moet ik toegeven dat de vermoedens er wel zijn. Een medewerker van een kledingwinkel weet ook waar de alarmbellen in die winkel hangen. Dat is hier niet anders.”

Dus een gespecialiseerde eenheid als UPI wordt ingezet om te jagen op mogelijk gewoon een aantal dorpsbewoners die een paar honderd meter koperdraad stelen?

„We jagen niet op een paar mafkezen die wat koper stelen. We jagen op een paar mafkezen die koper stelen en daardoor treinen laten ontsporen of woonwijken zonder stroom laten zitten. Dit jaar hebben we dertien koperdieven gearresteerd. Hun diefstallen hebben grote maatschappelijke gevolgen. Het levert gevaar op voor de samenleving. Daarom grijpen wij in.”