De digitale lezer is een open boek

E-readers slaan allerlei informatie op over lezers. Dus opgepast, de uitgever leest mee. Hij wil weten hoe wij lezen, zodat hij de boeken daarop kan aanpassen.

Een van de aardigheden van de Kindle, de e-reader van Amazon, is dat je zo eenvoudig een passage digitaal kunt aanstrepen, ongeveer zoals je dat in een papieren boek met potlood in de kantlijn deed. Bijvoorbeeld de zin ‘Because sometimes things happen to people and they’re not equipped to deal with them’ uit The Hunger Games van Suzanne Collins.

Vroeger was zo’n streepje privé, stond het veilig in je boekenkast. Nu stuurt de Kindle het rechtstreeks naar het hoofdkantoor van Amazon. Daar wordt nauwkeurig bijgehouden wie wat aanstreept in zijn e-books. De zin uit The Hunger Games over mensen die niet in staat zijn om te gaan met de dingen die hen overkomen is door ruim 17.000 mensen aangestreept, zo blijkt uit de lijst ‘Most highlighted passages’ op de website amazon.com.

Maar de digitale potloodstrepen zijn niet de enige gebruikersinformatie die de Kindle deelt met het hoofdkwartier. De makers van e-readers lezen rustig over je schouder mee. Vrijwel alle lees-apps en veel e-readers geven feedback over hoe een boek wordt gelezen.

En in de eerste plaats: óf het wordt gelezen. Op welke pagina van Ulysses haken de meeste lezers af? Welk hoofdstuk van een managementboek wordt het eerst opgeslagen? Naar welke topics wordt het meest gezocht in een digitale encyclopedie? Hoe lang doet de gemiddelde lezer eigenlijk over het laatste deel van The Hunger Games? (Dat weten we: zeven uur). Hoe nemen ze de drie delen van Fifty Shades of Grey tot zich? (Achter elkaar, ze pezen erdoorheen alsof het één enkel boek is).

De Amerikaanse boekhandel Barnes & Noble heeft dankzij zijn eigen e-reader, de Nook, al vastgesteld dat non-fictie meestal in brokjes wordt gelezen, dat fantasylezers hun boeken in één ruk uitlezen en dat literaire lezers relatief snel overstappen naar een volgende titel.

De informatie over leesgedrag – een bedrijf als Amazon laat Kindle-gebruikers tekenen voor toestemming om hun leesgegevens te delen – is goud waard in de kwakkelende boekenmarkt. Want als een uitgever weet hoe wij lezen, kan hij de boeken daarop aanpassen.

Jim Hilt, als vicepresident bij Barnes & Noble belast met e-books, zei vorige week tegen de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal dat er steeds meer wordt samengewerkt met uitgeverijen op basis van de leesgegevens. Het leidde onder meer tot de introductie van ‘Nook snaps’, korte digitale boeken over één onderwerp – voor wie bij de grote overzichtswerken de draad kwijtraakt.

Holt zit dankzij zijn miljoenen Nook-gebruikers met meer data dan hij kan verwerken. In de veel kalmer groeiende Nederlandse e-bookmarkt is voorlopig veel minder informatie voorhanden, zegt Timo Boezeman, uitgever digitaal bij A.W. Bruna. De Weekbladpers Groep, waartoe Bruna behoort, bracht in mei de app Leesditboek op de markt, met informatie over nieuw verschenen titels, proefhoofdstukken en één gedurende een week gratis te lezen e-book.

Leesditboek moet de lezers niet alleen naar de boeken van de uitgeverij leiden, de app genereert ook informatie over het zoek- en leesgedrag van gebruikers. Wanneer besluiten zij een boek waarvan ze een proefhoofdstuk hebben gelezen ook daadwerkelijk aan te schaffen? Hoeveel lezen ze eigenlijk in die previews?

Volgens Boezeman druppelt de eerste informatie van de app nu binnen. „We hebben er heel veel aan. Als we weten welke boeken op de app het meeste aandacht genereren, geeft dat ons de gelegenheid om bij te sturen. Het is niet altijd vrolijke informatie. Voor een uitgever of een auteur is het niet leuk om te zien als bijvoorbeeld iedereen afhaakt na 20 procent van een boek gelezen te hebben. Maar je kunt er natuurlijk wel wat mee.”

Leesinformatie wordt volgens Boezeman alleen maar belangrijker. „We worden steeds digitaler. Als er straks livestreaming-modellen voor digitaal lezen komen, kun je nog veel preciezer zien wat lezers doen.” Zij hoeven een boek dan niet meer te downloaden maar lezen het online.

De commerciële waarde van data zal dan toenemen, verwacht hij. Tot nu toe heeft Bruna nog geen leesgegevens te koop aangeboden. „Als het belang van de data toeneemt, kan dat tot gevolg hebben dat de handel groeit, maar ook dat bedrijven ze juist beter beschermen en uit zicht van de concurrentie willen houden.”

Zoals Oscar Wilde schreef in The picture of Dorian Gray: „Nowadays people know the price of everything and the value of nothing.” Het citaat is nummer 47 in de lijst meest aangestreepte passages op de Kindle.