Van 1945 tot nu: de Nederlandstalige boeken over wetenschap die je gelezen moet hebben

Frans de Waal: Chimpanseepolitiek: macht en seks onder mensapen. Contact, 1982, heruitgegeven in 2010, ¤ 17,50.

Politici en directeuren in het bedrijfsleven zullen niet gauw een boek over diergedrag van kaft tot kaft uitlezen, maar de klassieker Chimpanseepolitiek van Frans de Waal vormt daarop een uitzondering. De Waal beschrijft daarin de politieke intriges rond de strijd om het leiderschap in de chimpanseekolonie in Burgers’ Dierenpark in Arnhem. Alfaman Yeroen wordt uitgedaagd door Luit, een jong mannetje dat zijn kans ruikt. Zowel nieuwkomer Luit als de gevestigde Yeroen zoekt steun bij de kolonie in het gevecht om hun positie.

Onder biologen was het taboe om in menselijke termen (politiek, coalities, verzoening) over diergedrag te spreken, maar toen De Waal dat doorbrak, bleken veel mensen zich te herkennen in de spiegel. De Republikein Newt Gingrich beval het boek in 1984 aan als eyeopener voor aankomende politici. Het werd een nice-to-read voor mensen met macht.

Maar belangrijker was de invloed die dit boek had op de emancipatie van het dier. Het inzicht ontlook dat alle zogenaamd uniek menselijke gedrageigenschappen evolutionaire wortels hebben, en dus vaak in min of meer dezelfde vorm elders in het dierenrijk zijn terug te vinden. Dat geldt voor wraak en oorlogszucht, maar even goed voor verzoening en inlevingsvermogen. De mens is een beetje aap en de aap een beetje mens.

Sander Voormolen