Hartelijk welkom in Londen

Met nog tien dagen te gaan staat de veiligheid rondom de Olympische Spelen in Londen ter discussie. De rekrutering van veiligheidspersoneel verloopt rampzalig. Daarom zet de Britse regering nu militairen in.

Titia Ketelaar

Correspondent Verenigd Koninkrijk & Ierland

‘En in laatste instantie gebruiken we geweld”, zegt plaatsvervangend luchtmaarschalk Stuart Atha, commandant voor de luchtveiligheid tijdens de aanstaande Olympische Spelen.

„Boven Londen?”, vraagt een journalist ongelovig.

Atha: „We kunnen er niet omheen dat dit evenement in Londen plaatsvindt.”

Ja dus.

Maar de scherpschutters „hebben talent” en „hopelijk vervelen we ons stierlijk en zitten we de hele dag te niksen”.

Atha heeft zojuist, tijdens een rondleiding op de Britse luchtmachtbasis RAF Northolt, een Typhoon laten zien, het soort gevechtsvliegtuig dat sinds dit weekeinde het luchtruim boven Londen bewaakt. De luchtmaarschalk heeft uitgelegd hoe ongenode gasten boven het Olympisch Park eerst worden gewaarschuwd: door de vleugels van de Typhoon te bewegen. Als dat niet werkt, volgt een vuursignaal. En als er dan nog niet wordt geluisterd, komen scherpschutters vanuit een Puma-helikopter in actie.

De Britten doen er alles aan om de Olympische Spelen, die over tien dagen beginnen, veilig te laten verlopen. Er lopen dezer dagen meer Britse militairen in Londen (13.500) rond dan in Afghanistan (9.500). Het grootste oorlogsschip van de Britse vloot, HMS Ocean, ligt sinds een paar dagen in de Theems, het vlaggenschip HMS Bulwark voor de zuidkust bij Weymouth. De Typhoons, die vorig jaar nog in Libië actief waren, staan op standby, net als de helikopters. Londen is voorzien van nieuwe scanners, controleposten, camera’s met gezichtsherkenning en nummerbordherkenning. En op zes flats rondom het Olympisch Park zijn de afgelopen dagen raketafweersystemen geplaatst.

Het is de grootste veiligheidsoperatie van de Britten sinds de Tweede Wereldoorlog. Kosten: circa eenzesde van het olympische budget van 9,3 miljard pond (11,5 miljard euro). Veel meer dan Griekenland in 2004 besteedde aan veiligheid op de Olympische Spelen in Athene en ongeveer evenveel als China hiervoor vier jaar later uittrok in Peking. Het gaat bij de Spelen om sport en kleurige vlaggen, maar vooralsnog domineert in Londen het legergroen.

Helemaal in de buurt van het Olympisch Park. Bij een benzinestation kopen drie militairen een broodje, twee anderen roken stiekem een sigaret bij het winkelcentrum naast het park. Een aantal zit onder een opzichtig tentdak op het jaagpad langs het kanaal dat als een slotgracht om het park loopt. Bij de ingang wijzen blauwe baretten waar je als bezoeker moet zijn, soldaten controleren tassen, gooien te grote waterflessen weg en fouilleren zodra de metaaldetector afgaat.

De inzet van leger, luchtmacht en marine is noodzakelijk, menen de Britse autoriteiten. Zeven jaar geleden, een dag nadat Londen de Spelen kreeg toegewezen, lieten zelfmoordterroristen in de ochtendspits bommen ontploffen. Er vielen 52 doden en meer dan 700 gewonden. De Spelen zijn „een aantrekkelijk doel voor onze vijanden”, zei het hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst MI5 onlangs nog maar eens.

Om op alles te zijn voorbereid, is vooraf geoefend met terreurniveau „ernstig”, vertelt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Hij haast zich te zeggen dat dit niet betekent „dat de kans op een aanslag zeer waarschijnlijk is”. Maar voor een evenement van deze omvang kun je beter geen halve maatregelen nemen.

Maar niet iedereen is gediend van de grote militaire aanwezigheid. In een park naast het olympisch stadion beklagen twee jonge moeders zich over de helikopter die om de tien minuten met veel kabaal laag komt overvliegen. „Die verdomde Spelen”, zegt er een. Ze zijn bang. Iets verderop in de straat, op het Lexington Building waar 700 mensen wonen, is door het ministerie van Defensie afweergeschut geplaatst. De bewoners hebben, net als de bewoners van vijf andere flats, geprotesteerd tegen het gebruik van hun dak als raketbasis. Maar een rechter vond het vorige week weliswaar „ongekend”, maar ook „in het belang van de nationale veiligheid”.

Aan het gebouw zelf, onderdeel van een oude luciferfabriek, is niets te zien. Maar de moeders vinden de afweerraketten „een uitnodiging voor terroristen”. „Het gaat die mensen om de Spelen, ze willen zoveel mogelijk mensen opblazen. En wij zullen bijkomende schade zijn omdat we hier toevallig wonen.” Bovendien hebben de militairen door hun aanwezigheid op het jaagpad de snelle route naar de supermarkt afgesloten.

Londen is veranderd in een vesting. Maar is de Britse hoofdstad veilig? Donderdag maakte het particuliere beveiligingsbedrijf G4S bekend dat het niet op tijd de beloofde 13.700 man kan leveren voor de 34 verschillende olympische locaties. Het was moeilijk voldoende beveiligers met de juiste kwalificaties te vinden. De Britse regering – overvallen door dit nieuws – haalt daarom nog eens 3.500 militairen, die al klaar stonden voor noodgevallen, uit Duitsland. G4S betaalt daarvoor de rekening en wordt gekort op de eigen betaling. Intussen is besloten dat er extra politieagenten naar Londen zullen worden gehaald.

Dit weekeinde bood de topman van het bedrijf, Nick Buckles, zijn excuses aan. „We werken 24 uur per dag om een oplossing te vinden”, schreef hij in een verklaring. Inmiddels zijn 4.000 beveiligers aan het werk, maar de antecedenten van nog eens 9.000 man moeten nog worden nagetrokken. Deel van het probleem is dat pas in december bekend werd dat er zoveel beveiligers nodig waren. Oorspronkelijk zou G4S er slechts 2.000 leveren.

Het gaat echter niet alleen om wervingsproblemen. Uit de Facebookpagina van het bedrijf blijkt dat het hele proces chaotisch verloopt. Beveiligers klagen dat ze andermans rooster hebben gekregen of zelfs andermans pas. Sommigen moeten beginnen zonder dat ze een uniform hebben gekregen of zijn in Londen ingeroosterd terwijl ze in het noorden van Engeland wonen. Britse kranten melden dat oud-politieagenten niet door de veiligheidscontrole van het bedrijf kwamen, maar kandidaten die nauwelijks Engels spraken wel.

Ook op luchthaven Heathrow, waar vanaf deze week de eerste sporters aankomen, gaat niet alles volgens plan. Om de tekorten onder douanepersoneel en dus lange rijen bij de paspoortcontroles op te lossen, werden enkele maanden geleden ambtenaren voor de Spelen tijdelijk overgeplaatst naar Heathrow. Nu blijken sommigen alleen een basistraining te hebben gekregen van een paar dagen in plaats van acht weken. Donderdag stelde de inspecteur dat de tijdelijke douanebeambten langzamer werken en minder diepgravende vragen stellen. Volgens de douane zijn de problemen onder controle.

„De veiligheid van alle sporters, bezoekers en Britten nemen we heel serieus”, zei Sebastian Coe, voorzitter van het Londense organiserende comité, Locog, vrijdag. „Op dit moment werken de juiste mensen aan de juiste vorm van beveiliging.” Hij vertelde pas een paar dagen op de hoogte te zijn van de problemen bij beveiligingsbedrijf G4S, maar dat „de inzet van het leger altijd was voorzien als reserveplan”.

Het belangrijkste is nu vooral de balans goed te houden, zei Coe. „Het is geen veiligheidsevenement waar wordt gesport. Het is een sportevenement met een laagje beveiliging.” Althans, dat zou het moeten zijn.