Meer Britse militairen actief in Londen dan in Afghanistan

Leger, luchtmacht en marine staan elf dagen voor het begin van de Olympische Spelen in Londen op scherp. De Spelen „zijn voor onze vijanden een aantrekkelijk doel”.

„En in laatste instantie gebruiken we geweld”, zegt plaatsvervangend luchtmaarschalk Stuart Atha, commandant voor olympische luchtveiligheid. „Boven Londen?”, vraagt een journalist met ongeloof in zijn stem. „We kunnen er niet omheen dat dit evenement in Londen plaatsvindt”, zegt Atha. In „het uiterste geval”, ja dus: „Dat is een van de uitdagingen.” Maar de scherpschutters „hebben talent” en „hopelijk vervelen we ons stierlijk en zitten we de hele dag te niksen”.

Hij laat op de luchtmachtbasis RAF Northolt een Typhoon-gevechtsvliegtuig zien dat sinds dit weekeinde het luchtruim boven Londen bewaakt. Hij heeft uitgelegd hoe er eerst met de vleugels wordt bewogen om piloten die zich onaangekondigd in de verboden zone boven het Olympisch Park bevinden het signaal te geven dat ze moeten vertrekken. Dan wordt een vuursignaal gegeven. En als de piloot nog niet luistert, zullen scherpschutters vanuit een Puma-helikopter geweld gebruiken.

De Britten doen er alles aan om te zorgen dat de Olympische Spelen, die over elf dagen beginnen, veilig zullen verlopen. Er lopen dezer dagen meer Britse militairen in Londen rond dan in Afghanistan. Het grootste oorlogsschip van de Britse vloot, HMS Ocean, ligt sinds gisteren in de Theems, het vlaggenschip HMS Bulwark voor de zuidkust bij Weymouth. De Typhoons, die vorig jaar nog in Libië actief waren, staan op standby, net als de helikopters. Londen is voorzien van nieuwe scanners, controleposten, camera’s met gezichtsherkenning en nummerbordherkenning. En op zes flats rondom het Olympisch Park zijn de afgelopen dagen raketafweersystemen geplaatst.

Het is de grootste veiligheidsoperatie van de Britten sinds de Tweede Wereldoorlog. Kosten: circa eenzesde van het olympische budget van 9,3 miljard pond (11,5 miljard euro).

Hoe dichter je bij het Olympisch Park komt, hoe meer militairen je ziet. Bij een benzinestation kopen er drie een broodje, twee staan er stiekem een sigaret te roken in een hoek bij het grote nieuwe winkelcentrum naast het park. Een aantal zit onder een opzichtige tentdak op het jaagpad langs het kanaal dat om het park loopt. Bij de ingang wijzen marineofficieren met blauwe baret waar je als bezoeker moet zijn, soldaten in uniform controleren tassen, gooien te grote waterflessen weg en fouilleren zodra de metaaldetector afgaat.

De inzet van leger, luchtmacht en marine is noodzakelijk, menen de Britten. Ze kunnen zich als geen ander nog herinneren dat zeven jaar geleden, een dag nadat Londen de Spelen kreeg toegewezen, zelfmoordterroristen in de ochtendspits bommen lieten ontploffen. Er vielen 52 doden en meer dan 700 gewonden. De Spelen zijn „een aantrekkelijk doel voor onze vijanden”, zei het hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst MI5 onlangs nog maar eens.

Om op alles te zijn voorbereid, is geoefend met terreurniveau „ernstig”, vertelt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dat is een niveau hoger dan het in werkelijkheid is. Hij haast zich te zeggen dat daarmee niet wordt gesuggereerd „dat de kans op een aanslag zeer waarschijnlijk is”. Maar „de inschatting van het risico en de bedreiging wordt bepaald door de omvang van dit evenement”. Het is vergelijkbaar met eerdere Spelen, zegt hij.

Maar voor ophef zorgt de grote militaire aanwezigheid wel. In een park iets ten zuiden van het olympisch stadion beklagen twee jonge moeders zich over de helikopter die om de tien minuten met veel kabaal laag komt overvliegen. „Die verdomde Spelen”, zegt er een. Ze willen hun namen niet geven.

Ze zijn bang. Iets verderop in de straat, op het Lexington Building waar 700 mensen wonen, is door het ministerie van Defensie een afweergeschut geplaatst. De bewoners hebben, net als de bewoners van vijf andere flats, geprotesteerd tegen het gebruik van hun dak als raketbasis. Maar een rechter vond het vorige week weliswaar „ongekend”, maar ook „in het belang van de nationale veiligheid”.

Aan het gebouw zelf, onderdeel van een oude luciferfabriek, is niets te zien. Maar de moeders vinden de afweerraketten „een uitnodiging voor terroristen”. „Het gaat die mensen om de Spelen, ze willen zoveel mogelijk mensen opblazen. En wij zullen bijkomende schade zijn omdat we hier toevallig wonen.” Nog bozer zijn ze op de militairen die door hun aanwezigheid op het jaagpad de snelle route naar de supermarkt hebben afgesloten.

Niet alles in het veiligheidsplan van de regering verloopt bovendien voorspoedig. Donderdag maakte het particuliere beveiligingsbedrijf G4S bekend dat het niet op tijd de beloofde 13.700 man kan leveren voor de 34 verschillende olympische locaties. Het was moeilijk voldoende beveiligers met de juiste kwalificaties te vinden. De Britse regering haalt daarom 3.500 militairen, die al klaar stonden voor eventualiteiten, uit Duitsland. G4S betaalt daarvoor de rekening en wordt gekort op de eigen betaling.

Dit weekeinde bood de topman van het bedrijf, Nick Buckles, zijn excuses aan. „We werken 24 uur per dag om een oplossing te vinden”, schreef hij in een verklaring. Inmiddels zijn 4.000 beveiligers aan het werk, maar de antecedenten van nog eens 9.000 man moeten nog worden nagetrokken. Deel van het probleem is dat pas in december bekend werd dat er zoveel beveiligers nodig waren. Oorspronkelijk zou G4S er slechts 2.000 leveren.

Het gaat niet echter alleen om wervingsproblemen. Uit de Facebookpagina van het bedrijf blijkt dat het hele proces chaotisch verloopt. Beveiligers klagen dat ze andermans rooster hebben gekregen of zelfs andermans pas. Sommigen moeten beginnen zonder dat ze een uniform hebben gekregen of zijn in Londen ingeroosterd terwijl ze in het noorden van Engeland wonen. Britse kranten melden dat oud-politieagenten niet door de veiligheidscheck van het bedrijf kwamen, maar kandidaten die nauwelijks Engels spraken wel.

Ook op luchthaven Heathrow, waar vanaf deze week de eerste sporters aankomen, gaat niet alles volgens plan. Om de tekorten onder douanepersoneel en dus lange rijen bij de paspoortcontroles op te lossen, werden enkele maanden geleden ambtenaren voor de Spelen tijdelijk overgeplaatst naar Heathrow. Nu blijken sommigen alleen een basistraining te hebben gekregen van een paar dagen in plaats van acht weken. Donderdag stelde de inspecteur dat de tijdelijke douanebeambten langzamer werken en minder diepgravende vragen stellen. Volgens de douane zijn de problemen onder controle.

„De veiligheid van alle sporters, bezoekers en Britten nemen we heel serieus”, zei Sebastian Coe, voorzitter van het Londense organiserende comité, Locog, vrijdag. „Op dit moment werken de juiste mensen aan de juiste vorm van beveiliging.” Hij vertelde pas een paar dagen op de hoogte te zijn van de problemen bij beveiligingsbedrijf G4S, maar dat „de inzet van het leger altijd was voorzien als reserveplan”. En hij zei dat „duizenden mensen nu al betrokken zijn bij de beveiliging”. „In mijn eigen team werken mensen van G4S en ik ben onder de indruk van hun kwaliteit.”

Het belangrijkste is nu vooral de balans goed te houden, zei Coe. „Het is geen veiligheidsevenement waar wordt gesport. Het is een sportevenement met een laagje beveiliging.”