Eén progressieve volkspartij

Job Cohen moest eerst als partijleider van de PvdA aftreden voordat hij de waarde inzag van de vorming van één progressieve volkspartij. „Nu ik wat meer op afstand sta, denk ik: waarom kan dat niet gewoon in één club?”, zei hij zaterdag in een vraaggesprek met NRC Weekend. Met ‘dat’ doelde Cohen op de SP, GroenLinks, D66, de Partij voor de Dieren en zijn eigen PvdA.

Het is jammer dat Cohen kennelijk eerst afstand moest nemen van zijn eigen functioneren voordat dit inzicht bij hem kon rijpen. Juist als partijleider had hij zich initiatiefrijker kunnen tonen om de nu door hem gewenste samenwerking en zelfs het samengaan van min of meer linkse partijen tot stand te brengen. Het had zijn leiderschap de glans kunnen geven waaraan het zo heeft ontbroken.

Uit de eerste reacties, die vandaag in deze krant te lezen zijn, valt op te maken dat Cohens pleidooi vooralsnog geen kans maakt. Het helpt natuurlijk ook niet dat dit soort oprispingen zich bij de PvdA vooral voordoet als de partij er zelf electoraal slecht voorstaat. Voor het eerst in de geschiedenis lijkt het er nu zelfs op dat de PvdA haar positie als grootste linkse partij zal kwijtraken, aan de SP. Maar ook Cohens opvolger, Diederik Samsom, ziet niets in een fusie. Het vergt inderdaad geen uitgebreide zoektocht om de verschillen tussen PvdA en SP die Samsom signaleert, vast te stellen, te beginnen met ‘Europa’. En de afstand tussen SP en D66 is ook zonder bril gemakkelijk zichtbaar. Dat D66 – anders dan in de jaren kort na haar oprichting – nu nog zou willen deelnemen aan één progressieve volkspartij, is sowieso weinig waarschijnlijk.

Maar Cohens suggestie is bedoeld voor de verdere toekomst. Zijn voorstel maakt slechts kans als partijen niet alleen bereid zijn verschillen te overbruggen, maar ook daarna te accepteren dat binnen één grotere partij uiteenlopende stromingen een plaats horen te hebben. Dat dit ook in Nederland kan, heeft het verleden bewezen. De PvdA verenigde bij haar oprichting in 1946 socialisten met vrijzinnig-democraten en ook met christen-democraten. GroenLinks kent als fusieproduct van vier partijen vanzelfsprekend verschillende vleugels.

Cohens oproep kan ook worden gezien als een poging om de (verdere) versplintering van het politieke landschap in Nederland tegen te gaan. Grotere partijen maken coalitievorming eenvoudiger en daarmee de regeerbaarheid van het land. Om die reden is het een zinnig voorstel.